Previous Verse

Skanda Purana — Vishnu Khanda, Shloka 109

इति सकलगुणाब्धिर्ध्येयमूर्तिश्चिदात्मा हरिरिह परमूर्त्या तस्थिवान्मुक्तिहेतोः । तमिह बहुलभक्त्या चक्रतीर्थाभिषेकी वसति सुकृतिमूर्त्तिर्योऽर्चयेद्विष्णुलोके

iti sakalaguṇābdhirdhyeyamūrtiścidātmā haririha paramūrtyā tasthivānmuktihetoḥ | tamiha bahulabhaktyā cakratīrthābhiṣekī vasati sukṛtimūrttiryo'rcayedviṣṇuloke

ดังนี้ พระหริ—มหาสมุทรแห่งคุณธรรมทั้งปวง รูปอันควรแก่การภาวนา เป็นอาตมันแห่งจิตรู้—ประทับอยู่ ณ ที่นี้ด้วยพระรูปสูงสุด เพื่อเป็นเหตุแห่งโมกษะ ผู้ใดอาบน้ำที่จักรตีรถะแล้วบูชาพระองค์ ณ ที่นี้ด้วยภักติอันยิ่ง ผู้นั้นผู้เป็นรูปแห่งบุญย่อมพำนักในโลกของพระวิษณุ

इतिthus
इति:
Sambandha (Discourse marker/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; इति-शब्दः (quotative particle)
सकलall, entire
सकल:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootसकल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषणम्
गुणof qualities
गुण:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootगुण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), बहुवचन; समासाङ्ग (पूर्वपद)
अब्दिःocean
अब्दिः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअब्दि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
ध्येयworthy of meditation
ध्येय:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootध्येय (कृदन्त; धातु √ध्यै (ध्यान) + यत्)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विधेय-विशेषणम्; ‘to be meditated upon’
मूर्तिःform
मूर्तिः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमूर्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
चित्consciousness
चित्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootचित् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; समासाङ्ग (पूर्वपद)
आत्माself
आत्मा:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootआत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
हरिःHari (Vishnu)
हरिः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootहरि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
इहhere
इह:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक-अव्यय (adverb of place)
परमूर्त्याby/with the supreme form
परमूर्त्या:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootपरमूर्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन; करण/सहायक-भावः
तस्थिवान्stood, remained
तस्थिवान्:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootस्था (धातु √स्था) + क्तवतु (कृदन्त)
Formकृदन्त (क्तवतु-प्रत्यय); पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; परस्मैपदी; अर्थः ‘स्थितवान्/standing, having remained’
मुक्तिof liberation
मुक्ति:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootमुक्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन; समासाङ्ग (पूर्वपद)
हेतोःfor the sake/cause
हेतोः:
Sambandha (Purpose/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootहेतु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन
तम्him
तम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; सर्वनाम
इहhere
इह:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक-अव्यय (adverb of place)
बहुलabundant, great
बहुल:
Karana (Instrument/करण)
TypeAdjective
Rootबहुल (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन; विशेषणम् (भक्त्या इति)
भक्त्याwith devotion
भक्त्या:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootभक्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन
चक्रतीर्थof Cakra-tīrtha
चक्रतीर्थ:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootचक्र + तीर्थ (प्रातिपदिक-द्वय)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन; तत्पुरुष-समासः (चक्रस्य तीर्थम्)
अभिषेकीthe one who bathes (ritually)
अभिषेकी:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअभिषेकिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; ‘one who performs/has (ritual) bathing’
वसतिdwells
वसति:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootवस् (धातु √वस् निवासे)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपदी
सुकृतिof merit
सुकृति:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootसुकृति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन; समासाङ्ग (पूर्वपद)
मूर्तिःembodiment
मूर्तिः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमूर्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
यःwho
यः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; सम्बन्ध-सर्वनाम
अर्चयेत्would worship
अर्चयेत्:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootअर्च् (धातु √अर्च पूजायाम्)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपदी
विष्णुलोकेin Vishnu’s world
विष्णुलोके:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootविष्णु + लोक (प्रातिपदिक-द्वय)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; तत्पुरुष-समासः (विष्णोः लोकः)

Narrative voice (contextual, not explicit in snippet)

Tirtha: Cakratīrtha

Type: ghat

Listener: Dwijottamas / sages

Scene: Hari stands or sits in ‘parama-mūrti’ radiance at Cakratīrtha; devotees who have bathed perform arcana with lamps and tulasī; the scene subtly conveys Hari as cid-ātman through a luminous, still aura.

H
Hari
C
Cakratīrtha
V
Viṣṇuloka
M
Mukti

FAQs

Liberation is linked to recognizing Hari’s presence in the holy place and worshipping Him with devotion after tīrtha-purification.

Cakratīrtha in Ayodhyā, where Hari is said to abide in supreme form.

Tīrtha-bathing (abhiṣeka/snānā) at Cakratīrtha followed by worship (arcana) of Hari with strong devotion.