Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 53

पश्चिमेन चकारोच्चैः प्रजापतिरुदारधीः । केदाराख्यं तदा लिंगं गिरौ रैवतके स्थितम् । प्रजापतिः स्वयं तस्थौ तत्र पर्वतसानुनि

paścimena cakāroccaiḥ prajāpatirudāradhīḥ | kedārākhyaṃ tadā liṃgaṃ girau raivatake sthitam | prajāpatiḥ svayaṃ tasthau tatra parvatasānuni

ทางทิศตะวันตก ปรชาปติผู้มีปัญญาอันประเสริฐได้สถาปนาลึงค์อันเลื่องชื่อว่า “เกดาระ” ไว้บนเขาไรเวตกะ และปรชาปติเองก็คงอยู่ ณ ไหล่เขานั้น

पश्चिमेनto the west/by the western side
पश्चिमेन:
Adhikarana/Direction (Directional adjunct/दिक्-अधिकरण)
TypeAdjective
Rootपश्चिम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन; दिशावाचक (by/in the west)
चकारmade
चकार:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद
उच्चैःaloud/highly
उच्चैः:
Sambandha (Adverbial modifier/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootउच्चैः (अव्यय)
Formरीतिवाचक-अव्यय (adverb: loudly/highly)
प्रजापतिःPrajāpati
प्रजापतिः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootप्रजापति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
उदारधीःof noble intellect
उदारधीः:
Karta (Subject qualifier/कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootउदार (प्रातिपदिक) + धी (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; समासः—उदारा धीः यस्य (बहुव्रीहि-भावार्थः), रूपतः कर्मधारय-प्रयोगः
केदाराख्यम्named Kedāra
केदाराख्यम्:
Karma/Predicate qualifier (लिङ्ग-विशेषण)
TypeAdjective
Rootकेदार (प्रातिपदिक) + आख्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (Nom/Acc), एकवचन; लिङ्गम् इति विशेषणम्; समासः—केदार इति आख्या यस्य (तत्पुरुष)
तदाthen
तदा:
Kala (Time/काल)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (then)
लिङ्गम्liṅga
लिङ्गम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootलिङ्ग (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
गिरौon the mountain
गिरौ:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootगिरि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन
रैवतकेon Raivataka (mountain)
रैवतके:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootरैवतक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; पर्वतनाम
स्थितम्situated
स्थितम्:
Karma (Object qualifier/कर्म-विशेषण)
TypeAdjective
Root√स्था (धातु)
Formभूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; लिङ्गम् इति विशेषणम्
प्रजापतिःPrajāpati
प्रजापतिः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootप्रजापति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
स्वयम्himself
स्वयम्:
Sambandha (Emphasis/स्वार्थ)
TypeIndeclinable
Rootस्वयम् (अव्यय)
Formस्वार्थक-अव्यय (reflexive adverb: oneself)
तस्थौstood/remained
तस्थौ:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Root√स्था (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (there)
पर्वतसानुनिon the mountain-slope/ridge
पर्वतसानुनि:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootपर्वत (प्रातिपदिक) + सानु (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; समासः—पर्वतस्य सानुः (षष्ठी-तत्पुरुष)

Rudra (Śiva)

Tirtha: Kedāra (Raivataka-sthita liṅga)

Type: peak

Listener: dvijoत्तम (addressed brāhmaṇa interlocutor)

Scene: On the western side, atop Raivataka’s slopes, Prajāpati installs the Kedāra liṅga; the mountain is rugged with sacred groves, and Prajāpati sits in austere contemplation near the shrine.

P
Prajāpati
K
Kedāra-liṅga
R
Raivataka (mountain)
Ś
Śiva (liṅga)

FAQs

Great cosmic beings sanctify geography through liṅga-pratiṣṭhā, turning mountains and directions into living pilgrimage maps.

The western side of Vastrāpathakṣetra, especially Mount Raivataka where the Kedāra-liṅga is said to stand.

Liṅga-sthāpanā (establishment) is indicated; the verse also implies ongoing residence and worship at the site.