Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 41

एकातपत्रां पृथिवीं बुभुजे स नराधिपः । त्रैलोक्यनाथेति महानृपेति संग्रामविद्याकुशलेति नित्यम् । त्रैलोक्यलक्ष्मीकुचकामुकेति संस्तूयते चारणबंदिवृन्दैः

ekātapatrāṃ pṛthivīṃ bubhuje sa narādhipaḥ | trailokyanātheti mahānṛpeti saṃgrāmavidyākuśaleti nityam | trailokyalakṣmīkucakāmuketi saṃstūyate cāraṇabaṃdivṛndaiḥ

พระราชานั้นครองแผ่นดินใต้ฉัตรเดียว เป็นเอกจักรพรรดิ ผู้คนหมู่จารณะและกวีสรรเสริญอยู่เนืองนิตย์ว่า “จอมแห่งไตรโลก” “มหาราชา” “ชำนาญศิลป์แห่งสงคราม” และ “ผู้เป็นที่รักแห่งอุราของศรีลักษมีแห่งไตรโลก”

एक-आतपत्राम्having one umbrella/one sovereign canopy (i.e., under one rule)
एक-आतपत्राम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootएक (प्रातिपदिक) + आतपत्र (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; विशेषणम् (पृथिवीम्)
पृथिवीम्the earth
पृथिवीम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootपृथिवी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
बुभुजेenjoyed/ruled
बुभुजे:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootभुज् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन
सःhe
सः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; सर्वनाम
नर-अधिपःking/lord of men
नर-अधिपः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootनर (प्रातिपदिक) + अधिप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
त्रैलोक्य-नाथ-इति(as) 'Lord of the three worlds'
त्रैलोक्य-नाथ-इति:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootत्रैलोक्य (प्रातिपदिक) + नाथ (प्रातिपदिक) + इति (अव्यय)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; इति-समाप्ति (quotative)
महानृप-इति(as) 'great king'
महानृप-इति:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootमहान् (प्रातिपदिक) + नृप (प्रातिपदिक) + इति (अव्यय)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; इति-समाप्ति
संग्राम-विद्या-कुशल-इति(as) 'skilled in the science of war'
संग्राम-विद्या-कुशल-इति:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootसंग्राम (प्रातिपदिक) + विद्या (प्रातिपदिक) + कुशल (प्रातिपदिक) + इति (अव्यय)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; इति-समाप्ति
नित्यम्always
नित्यम्:
Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootनित्य (प्रातिपदिक)
Formअव्यय (क्रियाविशेषणम्/adverb)
त्रैलोक्य-लक्ष्मी-कुच-कामुक-इति(as) 'lover of the breasts of the Fortune of the three worlds' (i.e., enjoyer of universal prosperity)
त्रैलोक्य-लक्ष्मी-कुच-कामुक-इति:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootत्रैलोक्य (प्रातिपदिक) + लक्ष्मी (प्रातिपदिक) + कुच (प्रातिपदिक) + कामुक (प्रातिपदिक) + इति (अव्यय)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; इति-समाप्ति
संस्तूयतेis praised
संस्तूयते:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootस्तु (धातु)
Formलट्-लकार (Present), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; कर्मणि-प्रयोग (passive)
चारण-बन्दि-वृन्दैःby groups of Cāraṇas and bards
चारण-बन्दि-वृन्दैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootचारण (प्रातिपदिक) + बन्दि (प्रातिपदिक) + वृन्द (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन; करणम् (स्तुतिकर्तृ-समूहः)

Nārada (contextual, panegyric narration)

Tirtha: Vastrāpatha-kṣetra

Type: kshetra

Scene: A universal monarch under a single white umbrella (chatra), seated on a jeweled throne; cāraṇas and bards in semicircle reciting epithets; banners, conches, and court regalia emphasizing ‘lord of three worlds’.

N
Narādhipa (king)
C
Cāraṇa
B
Baṃdi
T
Trailokya
L
Lakṣmī (as royal fortune)

FAQs

Ideal kingship is depicted as world-protecting order—valor joined with legitimacy and prosperity.

The royal prosperity described is part of the narrative atmosphere within Vastrāpathakṣetra Māhātmya (Prabhāsa).

No direct rite; the verse is panegyric, presenting the fruits of dharmic rule.