Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 34

Devanagari script

क्षुत्पीडा महती लोके ह्यन्नं तद्भेषजं स्मृतम् । तेन सा शांतिमायाति ततोन्नं देयमुत्तमम्

Transliteration

kṣutpīḍā mahatī loke hyannaṃ tadbheṣajaṃ smṛtam | tena sā śāṃtimāyāti tatonnaṃ deyamuttamam

Translation

ความหิวเป็นทุกข์ใหญ่ในโลก อาหารถูกจดจำว่าเป็นโอสถของมัน ด้วยอาหารนั้นความทุกข์ย่อมสงบ ดังนั้นการถวายทานอาหารจึงเป็นทานอันสูงสุด

Word by Word

• क्षुत्पीडा: hunger-pain
• क्षुत्पीडा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: क्षुत् (प्रातिपदिक) + पीडा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (1st/Nominative), एकवचनम्; तत्पुरुषः—‘क्षुधया पीडा’ (hunger-pain)

• महतī: great, severe
• महतī: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: महत् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम्

• लोके: in the world
• लोके: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: लोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः (7th/Locative), एकवचनम्

• हि: indeed
• हि: Sambandha (Discourse particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात

• अन्नम्: food
• अन्नम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अन्न (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (1st/Nominative), एकवचनम्

• तद्भेषजम्: its medicine
• तद्भेषजम्: Pratipādya (Predicate nominative/विधेय)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + भेषज (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; तत्पुरुषः—‘तस्य भेषजम्’ (its medicine)

• स्मृतम्: is regarded (as)
• स्मृतम्: Kriya (Predicative verbal notion/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √स्मृ (धातु)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्; कर्मणि-भावः—‘is considered/remembered’

• तेन: by that (food)
• तेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः (3rd/Instrumental), एकवचनम्

• सा: she/it (that pain)
• सा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• शान्तिम्: peace, relief
• शान्तिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: शान्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (2nd/Accusative), एकवचनम्

• आयाति: attains, comes to
• आयाति: Kriya (Main action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ + √या (धातु)
• Form: लट्-लकारः (Present), परस्मैपदम्, प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्

• ततः: therefore
• ततः: Nidana (Result marker/फल-निर्देशक)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय (तस्मात्-अर्थे; inferential)

• अन्नम्: food
• अन्नम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अन्न (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; अत्र ‘देयम्’ इत्यस्य कर्म

• देयम्: should be given
• देयम्: Vidhi (Obligation predicate/विधेय)
• Type: Verb
• Root: √दा (धातु)
• Form: कृदन्त (तव्यत्/यत्), नपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया एकवचनम्; ‘should be given’

• उत्तमम्: excellent, best
• उत्तमम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम्

Speaker

Skanda (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: वस्त्रापथ-क्षेत्र (प्रभास-परिसर)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: तीर्थ-क्षेत्र में दाता भूख से पीड़ित यात्रियों/भिक्षुओं को अन्न परोस रहा है; पीछे शिव-लिङ्ग/प्रभास-तट का संकेत; ‘अन्नं भेषजम्’ भाव का दृश्य-रूप

Characters & Entities

• Vastrāpatha Kṣetra
• Prabhāsa Kṣetra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Feeding the hungry is framed as healing; it is the most immediate and exalted form of compassion and dāna.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The instruction is part of the Vastrāpathakṣetra Māhātmya within Prabhāsa Khaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

Anna-dāna is explicitly prescribed as the best gift, since it removes hunger and grants peace.