Adhyaya 44
Prabhasa KhandaPrabhasa Kshetra MahatmyaAdhyaya 44

Adhyaya 44

ในอัธยายะนี้ พระอีศวรทรงแสดงลำดับพิธีบูชาอย่างเป็นแบบแผนทางเทววิทยาและพิธีกรรม เมื่อบูชาอาทิตเยศะตามวิธีแล้ว ผู้ปฏิบัติพึงไปยังโสเมศวร และประกอบปูชาด้วยปัญจางคภักติ โดยเน้นการแสดงความเคารพด้วยกาย ได้แก่ สาษฏางคประณาม การเวียนขวา (ประทักษิณา) และการเฝ้าดูด้วยสมาธิซ้ำแล้วซ้ำเล่า (ปุนัรปุนัห ทรรศนะ) ลิงคะของโสเมศวรถูกชี้ว่าเป็นเอกภาพแห่งหลักสุริยะ–จันทรา ทำให้พิธีนี้มีนัยอัคนีษโสม และเป็นการทำเจตนายัญให้สมบูรณ์โดยสัญลักษณ์ผ่านการบูชาในเทวสถาน ต่อจากนั้นให้บูชาอุมาเทวีที่อยู่ใกล้เคียง แล้วจึงมุ่งไปยังสถานศักดิ์สิทธิ์อีกแห่งคือไทตยะสูทนะ แสดงถึงวงจรการจาริกอันเชื่อมโยงกันในประภาสเกษตร ท้ายบทระบุว่าเป็นอัธยายะที่ 44 แห่งคำพรรณนาโสเมศวรมาหาตมยะ ในประภาสเกษตรมาหาตมยะ แห่งประภาสขันฑะ

Shlokas

Verse 1

ईश्वर उवाच । आदित्येशं समभ्यर्च्य पुनः सोमेश्वरं व्रजेत् । तं संपूज्य विधानेन पंचांगेन विशेषतः

อีศวรตรัสว่า ครั้นบูชาอาทิตเยศะโดยชอบแล้ว พึงไปยังโสมेशวร แล้วบูชาพระองค์นั้นให้ครบถ้วนตามพิธี โดยเฉพาะด้วยวิธีปัญจางคะ (ห้าประการ)

Verse 2

दृष्ट्वा सोमेश्वरं चैव साष्टांगं प्रणिपत्य च । प्रदक्षिणादिकं कुर्यात्संपश्येच्च पुनःपुनः

ครั้นได้เห็นพระโสมेशวรแล้ว จงกราบลงด้วยอัษฏางคประณาม แล้วเวียนประทักษิณาและพิธีอันควรอื่น ๆ และเฝ้าดูพระองค์ซ้ำแล้วซ้ำเล่า

Verse 3

सूर्याचन्द्रमसोर्लिंगं त्रिःकृत्वा प्रयतः शुचिः । अग्नीषोमात्मकं कर्म तेन सर्वं कृतं भवेत्

ผู้ปฏิบัติผู้สำรวมและบริสุทธิ์ พึงประกอบพิธีลึงค์แห่งสุริยะและจันทราให้ครบสามครั้ง กรรมนี้มีสภาวะเป็นอัคนีและโสม ด้วยกรรมนั้นหน้าที่ธรรมทั้งปวงย่อมสำเร็จ

Verse 4

उमादेवीं ततो गच्छेत्सोमेश्वरसमीपतः । द्वितीयां तु ततो गच्छेद्दैत्यसूदनसन्निधौ

แล้วจึงไปยังเทวสถานของพระอุมาเทวีใกล้พระโสมेशวร จากนั้นจึงไปยังสถานศักดิ์สิทธิ์ลำดับที่สอง ณ ที่ประทับของไทตยะสูทนะ

Verse 44

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रमासक्षेत्रमाहात्म्ये सोमेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम चतुश्चत्वारिंशोऽध्यायः

ดังนี้ จบภาคที่สี่สิบสี่ ชื่อว่า “พรรณนามหิมาแห่งพระโสมेशวร” ในตอนแรกแห่งปรภาสกษेत्रมหาตมยะ ภายในคัมภีร์ที่เจ็ด คือปรภาสขันฑะ แห่งศรีสกันทมหาปุราณะอันทรงเกียรติ ในสังหิตาที่มีแปดหมื่นหนึ่งพันคาถา