Adhyaya 250
Prabhasa KhandaPrabhasa Kshetra MahatmyaAdhyaya 250

Adhyaya 250

อีศวรตรัสแก่เทวีให้หันมาพิจารณาลึงค์อันเลื่องชื่อว่า “คเณศวร (Gaṅgeśvara)” ซึ่งเป็นที่สรรเสริญในสามโลก และตั้งอยู่ทางทิศตะวันตกของสังคเมศวร (Saṅgameśvara) จากนั้นทรงรำลึกเหตุการณ์โบราณว่า ในกาลสำคัญยิ่ง พระปรภวิษณุได้อัญเชิญพระแม่คงคาเพื่อการอภิเษก (abhiṣeka) อันศักดิ์สิทธิ์ เมื่อพระแม่คงคาเสด็จมาถึง ก็ได้ทอดพระเนตรกษेत्र (kṣetra) อันเปี่ยมบุญญาธิการ มีฤๅษีสัญจรอยู่เสมอ เต็มไปด้วยลึงค์มากมาย และมีอาศรมของผู้บำเพ็ญตบะหนาแน่น ด้วยศิวภักติอันมั่นคง พระแม่คงคาจึงทรงสถาปนาลึงค์ ณ ที่นั้น กลายเป็น “คเณศวรลึงค์” บทนี้กล่าวผลบุญว่า เพียงได้ดर्शन (darśana) ก็เสมือนได้อาบน้ำในคงคา และมนุษย์ย่อมได้บุญเทียบเท่าพิธีอัศวเมธะ (Aśvamedha) หนึ่งพันครั้ง ทั้งการบอกตำแหน่ง เรื่องการสถาปนา และผลบุญที่ประกาศชัด ล้วนเป็นคำชี้นำแห่งศรัทธาและการจาริกแสวงบุญ.

Shlokas

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि लिंगं त्रैलोक्यविश्रुतम् । गंगेश्वरेति विख्यातं संगमेश्वरपश्चिमे

พระอีศวรตรัสว่า “แล้วแต่บัดนั้น โอ้มหาเทวี พึงไปยังศิวลึงค์อันเลื่องลือในไตรโลก มีนามว่า ‘คงคาเอศวร’ ตั้งอยู่ทางทิศตะวันตกของสังคเมศวร”

Verse 2

यदा गंगा समाहूता विष्णुना प्रभविष्णुना । अन्तकालेऽभिषेकार्थं स्वकायस्य वरानने

โอ้เทวีผู้มีพักตร์งดงาม ครั้นเมื่อถึงวาระสุดท้าย พระวิษณุผู้แผ่ซ่านทั่วสรรพสิ่งได้อัญเชิญพระคงคา เพื่อประกอบพิธีอภิษेकแด่พระวรกายทิพย์ของพระองค์เอง

Verse 3

ततो दृष्ट्वा तु तत्क्षेत्रं पुण्यं ह्यृषिनिषेवितम् । सर्वत्र व्यापितं लिंगैराश्रमैश्च तपस्विनाम्

แล้วนางได้ทอดพระเนตรแดนศักดิ์สิทธิ์นั้น อันเป็นบุญเขตที่เหล่าฤๅษีมาสถิตบำเพ็ญ; ทั่วทุกแห่งแผ่ไปด้วยศิวลึงค์ทั้งหลาย และอาศรมของผู้ทรงตบะ

Verse 4

ततो गंगासरिच्छ्रेष्ठा पूर्वसागरगामिनी । स्थापयामास तल्लिंगं शिवभक्तिपरायणा

แล้วพระคงคา—ผู้ประเสริฐยิ่งในหมู่สายน้ำ ไหลสู่มหาสมุทรบูรพา—ผู้ตั้งมั่นในศิวภักติ ได้สถาปนาศิวลึงค์นั้นไว้

Verse 5

तं दृष्ट्वा तु वरारोहे गंगास्नानफलं लभेत् । अश्वमेधसहस्रस्य फलं प्राप्नोति मानवः

โอ้เทวีผู้มีอวัยวะอันประเสริฐ เพียงได้เห็นศิวลึงค์นั้นก็ได้ผลบุญดุจอาบน้ำในพระคงคา; มนุษย์ย่อมบรรลุบุญเทียบเท่าพิธีอัศวเมธะหนึ่งพันครั้ง

Verse 250

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये गंगेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम पञ्चाशदुत्तरद्विशततमोऽध्यायः

ดังนี้ จบ “อธิบายมหิมาแห่งคเณศวร (คงคेशวร)” บทที่สองร้อยห้าสิบ ในประภาสขันฑะ แห่งศรีสกันทะมหาปุราณะ ภาคประภาสเกษตรมหาตมยะ ในสํหิตาที่มีแปดหมื่นหนึ่งพันโศลก