Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 2

श्रीब्रह्मेशानावूचतुः । भोभोः क्षेत्राणि तीर्थानि सरांसि सागरादयः । प्रयागादीनि तीर्थानि काश्याद्या मुक्तिदायकाः

śrībrahmeśānāvūcatuḥ | bhobhoḥ kṣetrāṇi tīrthāni sarāṃsi sāgarādayaḥ | prayāgādīni tīrthāni kāśyādyā muktidāyakāḥ

พระศรีพรหมาและพระอีศานตรัสว่า: โอ้ โอ้! แดนศักดิ์สิทธิ์ ตีรถะ สระน้ำ มหาสมุทรและอื่น ๆ—ตีรถะเช่นประยาคะ และสถานที่เริ่มด้วยกาศี ล้วนเป็นผู้ประทานโมกษะ

श्रीब्रह्मेशानौŚrī Brahmā and Īśāna (Śiva)
श्रीब्रह्मेशानौ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootश्री + ब्रह्मन् + ईशान (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, द्विवचन; समासः—(श्री- उपपद) + द्वन्द्वः (ब्रह्मा च ईशानः च)
ऊचतुःthey two said
ऊचतुः:
Kriya (Verb)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (परोक्षभूत/Perfect), प्रथम-पुरुष, द्विवचन, परस्मैपद
भोO!
भो:
Sambodhana (Address)
TypeIndeclinable
Rootभो (अव्यय)
Formअव्यय; सम्बोधन-निपात (vocative particle)
भोःO!
भोः:
Sambodhana (Address)
TypeIndeclinable
Rootभोः (अव्यय)
Formअव्यय; सम्बोधन-निपात (vocative particle)
क्षेत्राणिsacred places
क्षेत्राणि:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootक्षेत्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
तीर्थानिpilgrimage spots
तीर्थानि:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतीर्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
सरांसिlakes
सरांसि:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootसरस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
सागरादयःoceans and the like
सागरादयः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootसागर + आदि (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; समासः—तत्पुरुषः (सागरः आदिः येषाम्)
प्रयागादीनिPrayāga and others
प्रयागादीनि:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootप्रयाग + आदि (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; समासः—तत्पुरुषः (प्रयागः आदिः येषाम्)
तीर्थानिpilgrimage spots
तीर्थानि:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतीर्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
काश्याद्याःKāśī and others
काश्याद्याः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootकाशी + आदि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; समासः—तत्पुरुषः (काशी आदिः यासाम्)
मुक्तिदायकाःgranting liberation
मुक्तिदायकाः:
Visheshana (Adjective)
TypeAdjective
Rootमुक्ति + दायक (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; समासः—तत्पुरुषः (मुक्तिं ददाति इति)

Brahmā and Īśāna (Maheśa/Śiva)

Tirtha: Dvārakā (contextual focal tīrtha), with exemplars Prayāga and Kāśī cited

Type: kshetra

Listener: Implied: assembled kṣetras/tīrthas (personified) and the narrative audience

Scene: Brahmā and Īśāna proclaim before an imagined congregation of personified tīrthas—rivers, lakes, oceans—while the names Prayāga and Kāśī appear as luminous emblems of liberation.

B
Brahmā
Ī
Īśāna (Śiva)
P
Prayāga
K
Kāśī (Vārāṇasī)
T
Tīrthas
O
Oceans
L
Lakes

FAQs

Pilgrimage is dharma with soteriological power—certain kṣetras and tīrthas are explicitly praised as granting mokṣa.

Prayāga and Kāśī are directly named as liberation-giving tīrthas, within the broader Dvārakā Māhātmya discourse.

No specific rite is stated; the verse categorizes sacred places and emphasizes their mokṣa-bestowing potency.