Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 16

Devanagari script

वाराणसी पूरैशान्यामवन्ती पूर्वदिक्स्थिता । आग्नेय्यां दिशि कांती च दक्षिणे मथुरा स्थिता

Transliteration

vārāṇasī pūraiśānyāmavantī pūrvadiksthitā | āgneyyāṃ diśi kāṃtī ca dakṣiṇe mathurā sthitā

Translation

พาราณสีอยู่ ณ ทิศอีศาน (ตะวันออกเฉียงเหนือ); อวันตีตั้งอยู่ทางทิศตะวันออก; ทิศอาคเนย์มีเมืองกานตี และทิศใต้มีมถุรา

Word by Word

• वाराणसी: Varanasi
• वाराणसी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वाराणसी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (f.), प्रथमा विभक्ति (1st/कर्ता), एकवचन (sg.)

• पूर्-ऐशान्याम्: in the northeastern (quarter)
• पूर्-ऐशान्याम्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पूर्/पूर्व (प्रातिपदिक) + ऐशानी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (f.), सप्तमी विभक्ति (7th/अधिकरण), एकवचन (sg.); तत्पुरुषः (पूर्वायां ऐशान्याम्)

• अवन्ती: Avanti (Ujjayini)
• अवन्ती: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अवन्ती (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (f.), प्रथमा विभक्ति (1st/कर्ता), एकवचन (sg.)

• पूर्व-दिक्-स्थिता: situated in the eastern direction
• पूर्व-दिक्-स्थिता: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: पूर्व (प्रातिपदिक) + दिक् (प्रातिपदिक) + स्थित (कृदन्त)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (f.), प्रथमा विभक्ति (1st), एकवचन (sg.); क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle) ‘स्थित’; तत्पुरुषः (पूर्वदिशि स्थिता)

• आग्नेय्याम्: in the southeast
• आग्नेय्याम्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: आग्नेयी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (f.), सप्तमी विभक्ति (7th/अधिकरण), एकवचन (sg.)

• दिशि: in the direction
• दिशि: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: दिश् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (f.), सप्तमी विभक्ति (7th/अधिकरण), एकवचन (sg.)

• कान्ती: Kanti (place-name)
• कान्ती: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कान्ती (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (f.), प्रथमा विभक्ति (1st/कर्ता), एकवचन (sg.)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)

• दक्षिणे: in the south
• दक्षिणे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: दक्षिण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (n.), सप्तमी विभक्ति (7th/अधिकरण), एकवचन (sg.) (दक्षिणे दिशि)

• मथुरा: Mathura
• मथुरा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मथुरा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (f.), प्रथमा विभक्ति (1st/कर्ता), एकवचन (sg.)

• स्थिता: is situated
• स्थिता: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु) → स्थित (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle) ‘स्थिता’; स्त्रीलिङ्ग (f.), प्रथमा विभक्ति, एकवचन; वाक्ये विधेयवत् (copular sense)

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) to the assembled sages (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Vārāṇasī / Avantī / Kāntī / Mathurā (directional kṣetras)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A directional mandala with labeled quarters: NE—Vārāṇasī with Gaṅgā ghāṭs; E—Avantī with Mahākāla temple silhouette; SE—Kāntī as a radiant shrine-city; S—Mathurā with Yamunā and Kṛṣṇa motifs.

Characters & Entities

• Vārāṇasī (Kāśī)
• Avantī (Ujjayinī)
• Kāntī
• Mathurā

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The Purāṇa frames India’s tīrthas as a divinely ordered mandala—directions themselves become sacred through renowned kṣetras.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse lists major kṣetras—Kāśī (Vārāṇasī), Avantī (Ujjain), and Mathurā—within a directional sacred map.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the focus is on locating famed pilgrimage centers by direction.