Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 7

अनंतः संस्थितस्तत्र विष्णुश्च तदनंतरम् । ज्ञात्वा विमुक्तिदं तीर्थं दुर्वासा मुनिपुंगवः

anaṃtaḥ saṃsthitastatra viṣṇuśca tadanaṃtaram | jñātvā vimuktidaṃ tīrthaṃ durvāsā munipuṃgavaḥ

ณ ที่นั้น อนันตะได้สถิตมั่น และถัดจากนั้นโดยฉับพลัน พระวิษณุก็สถิตด้วย ครั้นทราบว่าตีรถะนี้ประทานโมกษะ ทุรวาสา ฤๅษีผู้เลิศ จึงพำนักอยู่ ณ ที่นั้น

अनन्तःAnanta (Śeṣa)
अनन्तः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअनन्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
संस्थितःstood / remained
संस्थितः:
Kriya (Predicative/क्रिया-सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootसम् + स्था (धातु)
Formकृदन्त-क्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक
विष्णुःViṣṇu
विष्णुः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootविष्णु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयार्थक
तत्-अनन्तरम्immediately thereafter
तत्-अनन्तरम्:
Sambandha (Sequence/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतद् (सर्वनाम) + अनन्तर (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव-समास; अव्ययवत् प्रयोगः (adverbial: immediately after that)
ज्ञात्वाhaving known
ज्ञात्वा:
Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
TypeIndeclinable
Rootज्ञा (धातु)
Formकृदन्त-क्त्वान्त (absolutive/gerund)
विमुक्ति-दम्granting liberation
विमुक्ति-दम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootविमुक्ति (प्रातिपदिक) + द (कृदन्त; दा धातु)
Formकृदन्त-णिनि/क्विप्-समर्थ ‘द’ (giver); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः—विमुक्तिं ददाति इति (उपपद-तत्पुरुष)
तीर्थम्sacred ford/place of pilgrimage
तीर्थम्:
Karman (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतीर्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
दुर्वासाःDurvāsā
दुर्वासाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootदुर्वासस्/दुर्वासा (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
मुनिपुङ्गवःthe foremost of sages
मुनिपुङ्गवः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमुनि + पुङ्गव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—मुनीनां पुङ्गवः (षष्ठी-तत्पुरुष)

Narrator (contextual Purāṇic narrator; likely Sūta/Skanda in the Dvārakā-māhātmya flow)

Tirtha: Cakratīrtha (Dvārakā, on/near Gomati)

Type: ghat

Scene: A sacred riverside/sea-edge tīrtha where Ananta (Śeṣa) is established, followed by Viṣṇu’s presence; Durvāsā arrives, recognizes the place as muktida, and takes residence in austere serenity.

A
Ananta (Śeṣa)
V
Viṣṇu
D
Durvāsā
T
Tīrtha

FAQs

A sacred place becomes a gateway to liberation when it is recognized as Viṣṇu’s own abode and approached with reverence.

A liberation-bestowing tīrtha in the Dvārakā region, associated with Ananta and Viṣṇu.

No specific rite is prescribed here; the emphasis is on the tīrtha’s mokṣa-bestowing power and the sage’s residence.