Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 45

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्याः पादाक्रान्त्या धरातलात् । आनयामास भगवान्गगां त्रिपथगां शुभाम्

tacchrutvā vacanaṃ tasyāḥ pādākrāntyā dharātalāt | ānayāmāsa bhagavāngagāṃ tripathagāṃ śubhām

ครั้นทรงสดับถ้อยคำของนางแล้ว พระผู้เป็นเจ้าทรงกดพื้นปฐพีด้วยพระบาท ยังให้พระคงคาอันเป็นมงคล ผู้ไหลไปในสามโลก ปรากฏขึ้นจากแผ่นดิน

तत्that
तत्:
Karman (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (श्रुत्वा इत्यस्य कर्म)
श्रुत्वाhaving heard
श्रुत्वा:
Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootश्रु (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (absolutive/gerund)
वचनम्words
वचनम्:
Karman (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootवचन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
तस्याःof her
तस्याः:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन
पादाक्रान्त्याby (his) foot-pressing/step
पादाक्रान्त्या:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootपाद (प्रातिपदिक) + आ + क्रम् (धातु)
Formतत्पुरुष-समास (पाद-आक्रान्ति), स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन
धरातलात्from the surface of the earth
धरातलात्:
Apadana (Ablative/अपादान)
TypeNoun
Rootधरा (प्रातिपदिक) + तल (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (धरा-तल), नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/पञ्चमी), एकवचन
आनयामासbrought
आनयामास:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootनी (धातु) [उपसर्ग: आ-]
Formलिट् (परोक्षभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
भगवान्the Lord
भगवान्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootभगवत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
गगाम्the Gaṅgā
गगाम्:
Karman (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootगङ्गा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
त्रिपथगाम्flowing in the three paths
त्रिपथगाम्:
Karman-viśeṣaṇa (Object qualifier/कर्मविशेषण)
TypeAdjective
Rootत्रि (संख्या-प्रातिपदिक) + पथ (प्रातिपदिक) + ग (धातु)
Formतत्पुरुष-समास (त्रि-पथ-गा = त्रिषु पथेषु गच्छती), स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (गगाम् इति विशेषण)
शुभाम्auspicious
शुभाम्:
Karman-viśeṣaṇa (Object qualifier/कर्मविशेषण)
TypeAdjective
Rootशुभ (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (गगाम् इति विशेषण)

Prahlāda

Tirtha: Dvārakā-prādurbhūta Gaṅgā (local Gaṅgā manifestation)

Type: kund

Scene: Kṛṣṇa presses the earth with His foot; from the pressed spot a luminous stream bursts forth—Gaṅgā—while attendants and Rukmiṇī look on in wonder; the ground blooms and the air seems perfumed.

B
Bhagavān (Kṛṣṇa)
G
Gaṅgā (Tripathagā)
R
Rukmiṇī

FAQs

The Lord safeguards dharma by providing sacred means—pure water and tirtha-grace—when devotion requires it.

Gaṅgā as the supreme tirtha is invoked within the Dvārakā narrative, linking sacred places through divine agency.

Implicitly, the use of sacred water for honoring guests; Gaṅgā-water is presented as purifying and auspicious.