Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 39

प्रह्लाद उवाच । तौ तथा ऋषिवर्य्योऽसौ युक्तां देवीं रथे स्वके । तथैव पुण्डरीकाक्षं याहि याहीत्यभाषत

prahlāda uvāca | tau tathā ṛṣivaryyo'sau yuktāṃ devīṃ rathe svake | tathaiva puṇḍarīkākṣaṃ yāhi yāhītyabhāṣata

ปรหลาทกล่าวว่า ฤๅษีผู้ประเสริฐนั้นได้จัดให้เทวี (พระมเหสี) ประทับอย่างเหมาะสมบนรถของตน แล้วจึงกล่าวแก่ปุณฑรีกากษะว่า “ไปเถิด ไปเถิด!”

प्रह्लादःPrahlāda
प्रह्लादः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootप्रह्लाद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
तौthose two
तौ:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), द्विवचन; सर्वनाम
तथाthus
तथा:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारार्थक
ऋषिवर्यःthe best of sages
ऋषिवर्यः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootऋषि + वर्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—ऋषीणां वर्यः (षष्ठी-तत्पुरुष)
असौthat (person)
असौ:
Karta (Apposition/कर्ता-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootअसद्/अदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
युक्ताम्yoked / harnessed / made ready
युक्ताम्:
Karma (Object-qualifier/कर्म-विशेषण)
TypeAdjective
Rootयुज् (धातु)
Formकृदन्त—क्त (past passive participle), स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (देवीम्)
देवीम्the देवी (goddess/queen)
देवीम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootदेवी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
रथेin/on the chariot
रथे:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootरथ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन
स्वकेin his own
स्वके:
Adhikarana (Location-qualifier/अधिकरण-विशेषण)
TypeAdjective
Rootस्वक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (रथे)
तथाthus
तथा:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारार्थक
एवindeed
एव:
Nipata (Particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारणार्थक (particle: 'indeed/just')
पुण्डरीकाक्षम्Puṇḍarīkākṣa (lotus-eyed one)
पुण्डरीकाक्षम्:
Karma (Addressee as object/कर्म)
TypeNoun
Rootपुण्डरीक + अक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः—पुण्डरीक इव अक्षिणी यस्य सः (बहुव्रीहि)
याहिgo
याहि:
Kriya (Command/आज्ञा)
TypeVerb
Rootया (धातु)
Formलोट्-लकार (Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
याहिgo (again)
याहि:
Kriya (Command/आज्ञा)
TypeVerb
Rootया (धातु)
Formलोट्-लकार (Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन; पुनरुक्ति (emphasis)
इतिthus
इति:
Nipata (Quotative/निपात)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; वाक्य-समाप्ति/उद्धरणसूचक (quotative)
अभाषतspoke
अभाषत:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootभाष् (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

Prahlāda

Tirtha: Dvārakā

Type: kshetra

Listener: (implicit) audience within the Purāṇic dialogue frame

Scene: The sage places the queen properly in his chariot; then he addresses Kṛṣṇa as Puṇḍarīkākṣa, repeatedly urging ‘Go, go!’ as the journey begins under command.

P
Prahlāda
D
Durvāsā (implied as ṛṣivarya)
P
Puṇḍarīkākṣa (Śrī Kṛṣṇa)
D
Devī (the queen, implied)

FAQs

Dharma is shown through disciplined service and restraint, even when authority is exercised harshly.

The Dvārakā Māhātmya frame glorifies Dvārakā as a stage for exemplary dharma and divine-līlā.

None; it narrates the sage directing the journey and ordering Kṛṣṇa onward.