
บท “คชตีรถะ-ประภาวะ-วรรณะนา” นี้กล่าวถึงคำแนะนำของฤๅษีปุลัสตยะต่อพระราชา ให้เดินทางไปยังสถานที่แสวงบุญอันหาที่เปรียบมิได้ชื่อว่า คชตีรถะ. เรื่องราวยกแบบอย่างจากกาลก่อนว่า เหล่าดิกคช (ช้างประจำทิศ) ผู้มีวินัยและความบริสุทธิ์ได้บำเพ็ญตบะ ณ ที่นั้น; พร้อมด้วยช้างผู้ค้ำจุนโลกทั้งหลายที่มีไอราวตะเป็นผู้นำ จึงทำให้มหิมาและความศักดิ์สิทธิ์ของตีรถะนี้เป็นที่ประจักษ์. แก่นคำสอนอยู่ที่การอาบน้ำศักดิ์สิทธิ์อย่างถูกต้อง (สมยังก์-สนานะ) ณ คชตีรถะ. ผู้ใดอาบน้ำตามพิธีด้วยศรัทธา ย่อมได้รับผลบุญเสมอด้วยการทำคชทาน (ถวายทานเป็นช้าง) ตามที่กล่าวไว้ชัดเจน. บทนี้จึงเชื่อมโยงภูมิศาสตร์ศักดิ์สิทธิ์ ประวัติการบำเพ็ญตบะของผู้เป็นแบบอย่าง และการเทียบผลบุญอย่างเป็นระบบตามคติปุราณะ.
Verse 1
पुलस्त्य उवाच । ततो गच्छेन्नृपश्रेष्ठ गजतीर्थमनुत्तमम् । यत्र पूर्वं तपस्तप्तं दिग्गजैर्भावितात्मभिः
ปุลัสตยะกล่าวว่า: ต่อจากนั้น ข้าแต่มหาราชผู้ประเสริฐ พึงไปยังคชตีรถะอันหาที่เปรียบมิได้ ที่ซึ่งกาลก่อนเหล่าทิศกช ผู้รักษาทิศทั้งหลาย—ผู้ฝึกตนมั่นคง—ได้บำเพ็ญตบะ
Verse 2
भूभारधरणैश्चान्यैरैरावणमुखैर्नृप । तत्र स्नातो नरः सम्यग्गजदानफलं लभेत्
ข้าแต่มหาราช ณ ที่นั้นซึ่งได้รับการสักการะจากเหล่าผู้แบกภาระแผ่นดินทั้งหลาย มีไอราวัณเป็นประมุข ผู้ใดอาบสนานโดยถูกต้อง ย่อมได้บุญผลเสมอด้วยการถวายทานช้าง
Verse 44
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखंडे तृतीयेऽर्बुदखण्डे गजतीर्थप्रभाववर्णनंनाम चतुश्चत्वारिंशोऽध्यायः
ดังนี้ จบพระคัมภีร์ศรีสกันทมหาปุราณะ ในเอกาศีติ-สหัสรีสังหิตา ภาคที่เจ็ด ปรภาสขันฑะ ตอนย่อยที่สาม อรพุทขันฑะ บทที่สี่สิบสี่ นามว่า “พรรณนาพลังอานุภาพแห่งคชตีรถะ”