Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 12

ब्रह्मणा नोदिता पूर्वं तपः परममाश्रिता । तपसा तेन महता कुमारं प्रति वै तदा । आगता दुहिता मृत्योः सेना नामैकसुंदरी

brahmaṇā noditā pūrvaṃ tapaḥ paramamāśritā | tapasā tena mahatā kumāraṃ prati vai tadā | āgatā duhitā mṛtyoḥ senā nāmaikasuṃdarī

กาลก่อน นางได้รับการชี้นำด้วยวาจาพรหมา จึงอาศัยตบะอันสูงสุด ครั้นด้วยตบะอันยิ่งใหญ่นั้น ธิดาแห่งมัจจุราชนามว่า เสนา ผู้เลอโฉมไร้ผู้เทียบ ก็มาเฝ้ากุมาร

ब्रह्मणाby Brahmā
ब्रह्मणा:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन
नोदिताurged/impelled
नोदिता:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootनि-उद् (धातु) → नोदित (कृदन्त)
Formभूतकालिक क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘प्रेरिता’ (having been urged)
पूर्वम्formerly
पूर्वम्:
Adhikarana (Temporal/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootपूर्वम् (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण (formerly/previously)
तपःausterity
तपः:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतपस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; कर्म—आश्रिता इत्यस्य
परमम्supreme
परमम्:
Visheshana (Adjectival/विशेषण)
TypeAdjective
Rootपरम (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; विशेषण—तपः
आश्रिताhaving resorted to
आश्रिता:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootआ-श्रि (धातु) → आश्रित (कृदन्त)
Formभूतकालिक क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तरि-प्रयोग—‘आश्रिता’ (having resorted to)
तपसाby austerity
तपसा:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootतपस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन
तेनby that
तेन:
Visheshana (Adjectival/विशेषण)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन; सर्वनाम; तपसा इत्यस्य विशेषण (by that)
महताgreat
महता:
Visheshana (Adjectival/विशेषण)
TypeAdjective
Rootमहत् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन; विशेषण—तपसा
कुमारम्Kumāra
कुमारम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootकुमार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
प्रतिtowards
प्रति:
Sampradana/Direction (प्रति-सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootप्रति (अव्यय)
Formअव्यय; उपसर्गसदृश-निपात (towards/with regard to)
वैindeed
वै:
Sambandha (Discourse particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (emphatic/indeed)
तदाthen
तदा:
Adhikarana (Temporal/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक (then)
आगताcame
आगता:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootआ-गम् (धातु) → आगत (कृदन्त)
Formभूतकालिक क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तरि—‘आगता’ (having come)
दुहिताdaughter
दुहिता:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootदुहितृ (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
मृत्योःof Death
मृत्योः:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootमृत्यु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन
सेनाSenā (name/person)
सेना:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootसेना (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; नामरूपेण व्यक्तिः
नामby name
नाम:
Sambandha (Apposition marker/नाम)
TypeIndeclinable
Rootनाम (अव्यय)
Formअव्यय; नामनिर्देशक-निपात (by name)
एकसुंदरीthe uniquely beautiful one
एकसुंदरी:
Samanaadhikarana (Apposition/समानाधिकरण)
TypeNoun
Rootएक + सुन्दरी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्मधारय—‘एका सुन्दरी’ (a single/unique beauty)

Sūta (Lomaharṣaṇa), narrating (deduced from Māheśvarakhaṇḍa context)

Tirtha: Kedāra-kṣetra (tapas landscape)

Type: kshetra

Scene: Senā, daughter of Mṛtyu, is introduced with her backstory: urged by Brahmā, she performed supreme austerity and now approaches Kumāra, radiant and peerlessly beautiful.

B
Brahmā
K
Kumāra (Skanda)
M
Mṛtyu
S
Senā

FAQs

Tapas (disciplined austerity) empowered by right intention becomes a force that shapes destiny and divine outcomes.

The Kedāra sacred region is the textual setting; this verse emphasizes tapas and arrival rather than a specific tīrtha merit.

Tapas is praised implicitly, but no concrete vow, bath, donation, or mantra is specified here.