Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 72

दृष्ट्वा प्रज्वलितं तत्र सर्वास्ताः शीतकर्षिताः । तप्तुकामास्तदा सर्व्वा ह्यरुधत्या निवारिताः

dṛṣṭvā prajvalitaṃ tatra sarvāstāḥ śītakarṣitāḥ | taptukāmāstadā sarvvā hyarudhatyā nivāritāḥ

ครั้นเห็นไฟลุกโพลงอยู่ ณ ที่นั้น สตรีทั้งปวงผู้ถูกความหนาวครอบงำ ปรารถนาจะผิงกายให้คลายเย็น; แต่พระอรุณธตีได้ห้ามไว้ทั้งหมด

दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
Kriya-viseshana (पूर्वक्रिया/absolutive)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (gerund/absolutive); 'having seen'
प्रज्वलितम्blazing
प्रज्वलितम्:
Karma (Object qualifier/कर्मविशेषण)
TypeAdjective
Rootप्र-ज्वल् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; विशेषणम्
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (Location/देशाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (locative adverb: 'there')
सर्वाःall
सर्वाः:
Karta (Subject qualifier/कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; विशेषणम्
ताःthose (women)
ताः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; सर्वनाम
शीतकर्षिताःafflicted by cold
शीतकर्षिताः:
Karta (Subject qualifier/कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootशीत (प्रातिपदिक) + कर्षित (कृदन्त-प्रातिपदिक; कृश्/कर्ष्-भावार्थ)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; विशेषणम्; 'cold-afflicted/tormented by cold'
तप्तुकामाःwishing to get warmed
तप्तुकामाः:
Karta (Subject qualifier/कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootतप्तु (तप् धातोः तुमुन्-रूप/infinitive-base) + काम (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; विशेषणम्; 'desiring to warm themselves'
तदाthen
तदा:
Adhikarana (Time/कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (then)
सर्वाःall
सर्वाः:
Karta (Subject qualifier/कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; विशेषणम्
हिindeed
हि:
Sambandha (Discourse particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (particle; emphasis/indeed)
अरुन्धत्याby Arundhatī
अरुन्धत्या:
Karana (Instrument/कर्ता-प्रेरक-करण)
TypeNoun
Rootअरुन्धती (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन
निवारिताःwere restrained/prevented
निवारिताः:
Kriya (Predicate participle/क्रिया)
TypeVerb
Rootनि-वार् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; कर्मणि प्रयोगभावः

Purāṇic narrator (Sūta/Lomaharṣaṇa tradition within Māheśvarakhaṇḍa)

Tirtha: Kedāra-kṣetra (contextual)

Type: kshetra

Scene: A bright, roaring fire blazes against a snowy, wind-swept dawn. Shivering women step toward it, hands extended for warmth, while Arundhatī raises a restraining hand, her expression firm yet compassionate.

A
Arundhatī
A
Agni (implied)

FAQs

Dharma includes restraint; even a natural impulse (seeking warmth) may be checked when higher moral boundaries are at stake.

The Kedārakhaṇḍa’s Himalayan sacred setting frames the episode, linking moral order to the sanctity of the region.

No explicit ritual is prescribed; the verse emphasizes moral restraint under Arundhatī’s guidance.