Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 73

निरीक्षितस्तृतीयेन चक्षुषा परमेण हि । मदनस्तत्क्षणादेव ज्वालामालावृतोऽभवत् । हाहाकारो महानासीद्देवानां तत्र पश्यताम्

nirīkṣitastṛtīyena cakṣuṣā parameṇa hi | madanastatkṣaṇādeva jvālāmālāvṛto'bhavat | hāhākāro mahānāsīddevānāṃ tatra paśyatām

ครั้นเมื่อเขาถูกทอดพระเนตรด้วยพระเนตรที่สามอันสูงสุด มทนะก็ถูกห้อมล้อมด้วยพวงเพลิงในบัดดล ขณะเหล่าเทพยดามองดูอยู่ ณ ที่นั้น ก็เกิดเสียงคร่ำครวญอันใหญ่หลวงขึ้น

nirīkṣitaḥwas looked at
nirīkṣitaḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootnir + īkṣ (धातु) + kta (कृत् प्रत्यय)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; क्त-प्रत्ययान्तः (having been looked at)
tṛtīyenawith the third
tṛtīyena:
Karana (Instrument/करण)
TypeAdjective
Roottṛtīya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (with the third)
cakṣuṣāwith the eye
cakṣuṣā:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootcakṣus (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम्
parameṇasupreme
parameṇa:
Karana (Instrument/करण)
TypeAdjective
Rootparama (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (supreme)
hiindeed
hi:
Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roothi (अव्यय)
Formअव्ययम्; निपात (indeed)
madanaḥMadana
madanaḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootmadana (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
tatkṣaṇātfrom that instant
tatkṣaṇāt:
Apadana (Source/अपादान)
TypeIndeclinable
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + kṣaṇa (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाववत् प्रयोगः; पञ्चमी-अर्थे (from that very moment)
evajust; indeed
eva:
Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
Formअव्ययम्; अवधारण-निपात (just/only)
jvālāmālāvṛtaḥcovered by a garland of flames
jvālāmālāvṛtaḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootjvālā (प्रातिपदिक) + mālā (प्रातिपदिक) + āvṛta (kṛ: ā-vṛ (धातु) + kta)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; तत्पुरुषः (ज्वालामालया आवृतः)
abhavatbecame
abhavat:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootbhū (धातु)
Formलङ्-लकारः (अनद्यतनभूत), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्
hāhākāraḥa cry of ‘hā hā’ (lament)
hāhākāraḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Roothāhākāra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; ध्वनिवाचक-नाम
mahāngreat
mahān:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootmahat (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (great)
āsītwas
āsīt:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootas (धातु)
Formलङ्-लकारः (अनद्यतनभूत), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्
devānāmof the gods
devānām:
Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootdeva (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः (सम्बन्ध), बहुवचनम्
tatrathere
tatra:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Roottatra (अव्यय)
Formअव्ययम्; देशवाचक (there)
paśyatāmwhile (they) were watching
paśyatām:
Sambandha (Genitive absolute/सम्बन्ध)
TypeVerb
Rootpaśy (धातु; dṛś)
Formशतृ/शानच्-प्रत्ययान्त-प्रयोगः; षष्ठी-बहुवचनम् (genitive plural of present participle: of those who were watching)

Narrator (Sūta/Lomaharṣaṇa in Māheśvarakhaṇḍa context)

Tirtha: Kedāra

Type: kshetra

Listener: Brāhmaṇa sages (explicitly addressed: ‘dvijāḥ’)

Scene: Śiva’s third eye opens like a sun; a stream of flame wreathes Kāma instantly; devas recoil, hands raised, faces stricken; the air filled with blazing garlands.

Ś
Śiva (implied by third eye)
K
Kāmadeva (Madana)
D
Devas

FAQs

Desire (kāma) is powerless before Śiva’s higher vision; spiritual realization burns away impulsive passion.

The setting is the Kedāra sacred landscape within the Kedārakhaṇḍa of the Māheśvarakhaṇḍa.

No explicit rite is prescribed here; it narrates the event of Kāma being consumed by fiery power.