Next Verse

Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 1

महेश्वर उवाच । प्रतिपक्षे चतुर्थ्यां तु पूजनीयो गणाधिपः । स्नात्वा शुक्लतिलैः शुद्धैः शुक्लपक्षे सदा नृभिः

maheśvara uvāca | pratipakṣe caturthyāṃ tu pūjanīyo gaṇādhipaḥ | snātvā śuklatilaiḥ śuddhaiḥ śuklapakṣe sadā nṛbhiḥ

พระมหेशวรตรัสว่า: ในวันจตุรถีแห่งกฤษณปักษ์ พึงบูชาพระคเณศผู้เป็นคณาธิปะ ครั้นอาบน้ำชำระกายแล้ว จงถวายงาขาวอันบริสุทธิ์ และในศุกลปักษ์ก็พึงสักการะเป็นนิตย์

महेश्वरःMaheshvara (Śiva)
महेश्वरः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमहेश्वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद
प्रतिपक्षेin the dark fortnight (kṛṣṇa-pakṣa)
प्रतिपक्षे:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootप्रतिपक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन
चतुर्थ्याम्on the fourth lunar day (caturthī)
चतुर्थ्याम्:
Adhikarana (Time/अधिकरण)
TypeNoun
Rootचतुर्थी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन
तुindeed/and (emphatic)
तु:
Sambandha/Discourse particle
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (particle); विरोध/विशेषार्थक
पूजनीयःto be worshipped, worthy of worship
पूजनीयः:
Vidhaya (Predicate adjective)
TypeAdjective
Rootपूजनीय (कृदन्त; पूज् धातु + अनीय)
Formकृदन्त-विशेषण; पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विधेय (predicative)
गणाधिपःlord of the gaṇas (Gaṇeśa)
गणाधिपः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootगण + अधिप (प्रातिपदिक; समास)
Formषष्ठी-तत्पुरुष (गणानाम् अधिपः); पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
स्नात्वाhaving bathed
स्नात्वा:
Purvakala-kriya (Prior action)
TypeVerb
Rootस्ना (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund); पूर्वक्रिया
शुक्लतिलैःwith white sesame seeds
शुक्लतिलैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootशुक्ल + तिल (प्रातिपदिक; समास)
Formकर्मधारय (शुक्लाः तिलाः); पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), बहुवचन
शुद्धैःpure
शुद्धैः:
Visheshana (Qualifier)
TypeAdjective
Rootशुद्ध (प्रातिपदिक)
Formविशेषण; पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; शुक्लतिलैः इति विशेष्यस्य विशेषणम्
शुक्लपक्षेin the bright fortnight
शुक्लपक्षे:
Adhikarana (Time/अधिकरण)
TypeNoun
Rootशुक्ल + पक्ष (प्रातिपदिक; समास)
Formकर्मधारय (शुक्लः पक्षः); पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन
सदाalways
सदा:
Kriya-visheshana (Adverbial modifier)
TypeIndeclinable
Rootसदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (adverb of time)
नृभिःby men, by people
नृभिः:
Karta (Agent/कर्ता)
TypeNoun
Rootनृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), बहुवचन

Maheśvara (Śiva)

Tirtha: Kedāra-kṣetra (contextual)

Type: kshetra

Scene: A Himalayan tīrtha setting at dawn: pilgrims after bathing perform Gaṇādhipa pūjā on kṛṣṇa-caturthī, offering white sesame with folded hands before a small Gaṇeśa shrine near Kedāra pathways.

M
Maheśvara (Śiva)
G
Gaṇādhipa (Gaṇeśa)
C
Caturthī
K
Kṛṣṇa-pakṣa
Ś
Śukla-pakṣa

FAQs

Regular, time-aligned worship (especially on Caturthī) supports dharma and removes obstacles.

The instruction occurs within Kedārakhaṇḍa’s sacred setting, but the verse itself is a general ritual rule for Gaṇeśa worship.

Worship Gaṇeśa on Caturthī; bathe first, and use pure white sesame as part of the observance.