Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 2

तीर्थानामुत्तमं तीर्थं क्षेत्राणां क्षेत्रमुत्तमम् । तत्रैव नैमिषारण्ये सौनकाद्यास्तपोधनाः । दीर्घसत्रं प्रकुर्वंतः सत्रिणः कर्मचेतसः

tīrthānāmuttamaṃ tīrthaṃ kṣetrāṇāṃ kṣetramuttamam | tatraiva naimiṣāraṇye saunakādyāstapodhanāḥ | dīrghasatraṃ prakurvaṃtaḥ satriṇaḥ karmacetasaḥ

ณ ไนมิษารัณยะ—ยอดแห่งตีรถะทั้งหลาย และเลิศที่สุดในบรรดาเขตศักดิ์สิทธิ์—ที่นั่น ษีผู้มั่งคั่งด้วยตบะ เช่น เศานกะ เป็นต้น กำลังกระทำสัตรยะยัญอันยืดยาว เป็นผู้ร่วมสัตระ มีจิตมุ่งมั่นต่อหน้าที่แห่งพิธีกรรม

tīrthānāmof pilgrimage places
tīrthānām:
Ṣaṣṭhī-sambandha (Genitive relation/षष्ठी)
TypeNoun
Roottīrtha (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6), बहुवचन
uttamambest
uttamam:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootuttama (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; विशेषण
tīrthampilgrimage place
tīrtham:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Roottīrtha (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन
kṣetrāṇāmof sacred fields/regions
kṣetrāṇām:
Ṣaṣṭhī-sambandha (Genitive relation/षष्ठī)
TypeNoun
Rootkṣetra (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6), बहुवचन
kṣetramsacred region
kṣetram:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootkṣetra (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन
uttamambest
uttamam:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootuttama (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; विशेषण
tatrathere
tatra:
Deśa (Place/देश)
TypeIndeclinable
Roottatra (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (adverb of place)
evaindeed
eva:
Avadhāraṇa (Emphasis/अवधारण)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
Formअवधारण-अव्यय
naimiṣāraṇyein Naimiṣāraṇya
naimiṣāraṇye:
Adhikaraṇa (Locus/अधिकरण)
TypeNoun
Rootnaimiṣa + āraṇya (प्रातिपदिक-द्वय)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन; तत्पुरुषः (नैमिषे आरण्यम्)
saunaka-ādyāḥSaunaka and others
saunaka-ādyāḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootsaunaka + ādi (प्रातिपदिक-द्वय)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन; तत्पुरुषः (सौनकः आदिः येषाम्)
tapo-dhanāḥthose whose wealth is austerity (great ascetics)
tapo-dhanāḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Roottapas + dhana (प्रातिपदिक-द्वय)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन; बहुव्रीहिः (तपः धनं येषाम्)
dīrghasatrama long sacrificial session
dīrghasatram:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootdīrgha + satra (प्रातिपदिक-द्वय)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; कर्मधारयः
prakurvantaḥperforming
prakurvantaḥ:
Karta (Agent/कर्ता)
TypeVerb
Rootप्र + √kṛ (कृ)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकाले कृदन्त (present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन; परस्मैपद-भावः
satriṇaḥparticipants in a satra
satriṇaḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootsatrin (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन
karmacetasaḥhaving minds fixed on ritual duties
karmacetasaḥ:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootkarma + cetas (प्रातिपदिक-द्वय)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन; बहुव्रीहिः (कर्मणि चेतः येषाम् = whose minds are intent on ritual action)

Sūta (Lomaharṣaṇa) (deduced: Purāṇic recital frame at Naimiṣāraṇya)

Tirtha: Naimiṣāraṇya

Type: kshetra

Listener: Śaunaka and other sages at Naimiṣāraṇya

Scene: A forest hermitage at Naimiṣāraṇya: Śaunaka and many sages sit around a sacrificial fire conducting a long satra; ladles, kuśa grass, and ritual vessels are prominent; the atmosphere is timeless and contemplative.

N
Naimiṣāraṇya
Ś
Śaunaka

FAQs

Holy places and sustained sacrifice create a sacred setting where dharma is preserved through listening and recitation.

Naimiṣāraṇya is explicitly praised as supreme among tīrthas and kṣetras.

A dīrgha-satra (long sacrificial session) being performed by sages devoted to karma (ritual duty).