Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 84

तदेवं नैव भूयस्ते प्रकर्तव्यं कथंचन । अक्षिक्षेपो हि पूज्यानामावहत्यधिकं रुजम्

tadevaṃ naiva bhūyaste prakartavyaṃ kathaṃcana | akṣikṣepo hi pūjyānāmāvahatyadhikaṃ rujam

ฉะนั้น อย่ากระทำเช่นนี้อีกไม่ว่าด้วยวิธีใดเลย เพราะการดูหมิ่นผู้ควรบูชานั้นย่อมนำมาซึ่งความเจ็บปวดและโทษภัยอันใหญ่หลวง

तत्therefore
तत्:
Sambandha/Connector (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभावार्थे/प्रकरण-सूचक (discourse particle: 'therefore/so')
एवम्thus
एवम्:
Kriya-visheshaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formप्रकारवाचक-अव्यय (adverb: manner)
not
:
Negation (निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय (negation particle)
एवindeed/at all
एव:
Emphasis (अवधारण)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारण-अव्यय (emphatic particle)
भूयःagain, further
भूयः:
Kriya-visheshaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootभूयस् (अव्यय/तुलनात्मक-प्रातिपदिक)
Formपुनरर्थक-अव्यय (adverb: again/further)
तेfor you
ते:
Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootत्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, त्रिलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति (Dative) / षष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन; अत्र उपदेशे ‘ते’ = ‘तव/त्वया’ संबन्धे (for you)
प्रकर्तव्यम्to be done
प्रकर्तव्यम्:
Vidhi/Obligation (विधेय)
TypeVerb
Rootप्र + कृ (धातु) → कर्तव्य (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formकर्तव्यताप्रत्यय (gerundive), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विधेय-भावः (to be done)
कथंचनin any way
कथंचन:
Kriya-visheshaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootकथंचन (अव्यय)
Formनिषेध-सहायक/प्रकारवाचक-अव्यय (adverb: in any way)
अक्षिक्षेपःeye-rolling/derisive glance
अक्षिक्षेपः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअक्षि (प्रातिपदिक) + क्षेप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन; समासः—अक्षेः क्षेपः (षष्ठी-तत्पुरुष)
हिindeed
हि:
Sambandha/Marker (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formहेतुबोधक/निश्चयार्थक-अव्यय (particle: indeed/for)
पूज्यानाम्of the venerable (persons)
पूज्यानाम्:
Sambandha (Genitive/षष्ठी)
TypeNoun
Rootपूज्य (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (समूह/व्यक्ति), षष्ठी-विभक्ति (Genitive), बहुवचन (Plural)
आवहतिbrings about
आवहति:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootआ + वह् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन (Singular)
अधिकम्greater, more
अधिकम्:
Karman (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
TypeAdjective
Rootअधिक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन; ‘रुजम्’ विशेषणम्
रुजम्pain, suffering
रुजम्:
Karman (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootरुज्/रुजा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन (Singular)

Ekānaṃśā (Yogamāyā), admonishing Bhīma and by extension the Pāṇḍavas

Listener: Vṛkodara (Bhīma)

Scene: The speaker forbids further insult and states the karmic consequence: disrespect toward the venerable brings intense suffering.

P
Pūjya (the venerable—implicitly the goddess/divine)

FAQs

Aparādha (disrespect) toward the venerable causes suffering; dharma requires reverence and restraint in speech and conduct.

No tīrtha is mentioned; the verse teaches universal dharma.

No explicit rite; the ‘prescription’ is behavioral—avoid insult and maintain pūjā-bhāva (reverential attitude).