Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 47

तस्य तन्निष्फलं सर्वमित्युक्तं पाल्यमेव मे । तस्मात्प्रपूजयेन्नित्यं वटस्थां वटयक्षिणीम् । पुष्पैर्धूपैस्तु नैवेद्यैर्मंत्रेणानेन भक्तितः

tasya tanniṣphalaṃ sarvamityuktaṃ pālyameva me | tasmātprapūjayennityaṃ vaṭasthāṃ vaṭayakṣiṇīm | puṣpairdhūpaistu naivedyairmaṃtreṇānena bhaktitaḥ

(พระศิวะตรัสว่า:) ‘สำหรับผู้นั้น ทุกสิ่งย่อมไร้ผล’—ได้ประกาศไว้ดังนี้ และพึงปฏิบัติตามบัญชาของเรา ดังนั้นควรบูชาวฏยักษิณีผู้สถิต ณ ต้นไทรเป็นนิตย์ ด้วยศรัทธาภักดี โดยถวายดอกไม้ ธูป และเครื่องนิเวทยะ พร้อมสวดมนต์บทนี้

tasyaof him/its
tasya:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे/नपुंसकलिङ्गे षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन (Singular) — सर्वनाम
tatthat
tat:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन — सर्वनाम; विशेषणरूपेण
niṣphalamfruitless
niṣphalam:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootniṣphala (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन — विशेषण
sarvameverything
sarvam:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootsarva (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन
itithus
iti:
Sambandha (Quotation marker/उद्धरण)
TypeIndeclinable
Rootiti (इति)
Formअव्यय; इत्यादि-उद्धरणसूचक (quotative particle)
uktamsaid/declared
uktam:
Kriya (Predicative participle/क्रिया)
TypeVerb
Root√vac (वच् धातु) + kta (क्त) → ukta (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle); नपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
pālyamto be protected/should be maintained
pālyam:
Kriya (Obligation predicate/कर्तव्यता)
TypeAdjective
Root√pāl (पाल् धातु) + yat (यत्) → pālya (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभाव्य/कर्तव्यतार्थक कृदन्त (gerundive); नपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
evaindeed/only
eva:
Sambandha (Emphasis/अवधारण)
TypeIndeclinable
Rooteva (एव)
Formअव्यय; अवधारण (emphatic particle)
memy/to me
me:
Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootasmad (अस्मद् सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी/चतुर्थी (6th/4th), एकवचन — सर्वनाम (enclitic)
tasmāttherefore
tasmāt:
Hetu (Reason/हेतु)
TypeIndeclinable
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formतस्मात् इति अव्ययीभूत-प्रयोग; हेत्वर्थे (ablatival adverb: 'therefore/from that')
prapūjayetshould worship
prapūjayet:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootpra + √pūj (पूज् धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद
nityamalways
nityam:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootnitya (प्रातिपदिक)
Formअव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण (adverb of time)
vaṭasthāmdwelling in/at the banyan (tree)
vaṭasthām:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootvaṭa (वट) + sthā (स्था) (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (वटे स्था = वटस्थ); स्त्रीलिङ्गे द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; विशेषण
vaṭayakṣiṇīmthe banyan-yakṣiṇī (tree-spirit)
vaṭayakṣiṇīm:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootvaṭa (वट) + yakṣiṇī (यक्षिणी) (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (वटस्य यक्षिणी); स्त्रीलिङ्गे द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
puṣpaiḥwith flowers
puṣpaiḥ:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootpuṣpa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन (Plural)
dhūpaiḥwith incense
dhūpaiḥ:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootdhūpa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन
tuand/indeed
tu:
Sambandha (Discourse particle/निपात)
TypeIndeclinable
Roottu (तु)
Formअव्यय; अवधान/विरोध/समुच्चयार्थक निपात (particle)
naivedyaiḥwith food-offerings
naivedyaiḥ:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootnaivedya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन
maṃtreṇawith the mantra
maṃtreṇa:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootmaṃtra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन
anenawith this
anena:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootidam (इदम् सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे/नपुंसकलिङ्गे तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन — सर्वनाम; विशेषण
bhaktitaḥdevoutly/from devotion
bhaktitaḥ:
Kriya-visheshana (Manner/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootbhakti (प्रातिपदिक)
Formतसिल्-प्रत्ययान्त अव्यय (ablatival adverb) — 'भक्तितः' = भक्त्या/भक्त्या सह

Śiva (Hara), quoted within Sūta’s narration

Tirtha: Vaṭasthā Vaṭayakṣiṇī (Sunandā)

Type: kshetra

Scene: Śiva’s injunction is visualized as a devotee standing before a vast banyan with aerial roots; beneath it sits/stands a luminous yakṣiṇī receiving flowers, incense smoke curling upward, and a small naivedya plate.

V
Vaṭayakṣiṇī
V
Vaṭa (banyan)
Ś
Śiva (Hara)

FAQs

Devotion must align with prescribed sacred protocol; honoring the local divine guardian form safeguards the fruit of one’s worship.

The banyan-site (vaṭasthā) of Vaṭayakṣiṇī associated with the Siddha-liṅga region is emphasized.

Daily pūjā to Vaṭayakṣiṇī with flowers, incense, and naivedya, accompanied by the stated mantra, as a prerequisite for fruitful Śiva worship.