Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 140

कुलं पवित्रं जननी कृतार्था वसुन्धरा भाग्यवती च तेन । अवाह्यमार्गे सुखसिन्धुमग्नं लग्नं परे ब्रह्मणि यस्य चेतः

kulaṃ pavitraṃ jananī kṛtārthā vasundharā bhāgyavatī ca tena | avāhyamārge sukhasindhumagnaṃ lagnaṃ pare brahmaṇi yasya cetaḥ

ตระกูลของเขาย่อมบริสุทธิ์ มารดาย่อมสมปรารถนา และแผ่นดินก็เป็นสิริมงคลเพราะเขา—ผู้ซึ่งจิตจมอยู่ในมหาสมุทรแห่งสุข และตั้งมั่นแน่วแน่ในพรหมันสูงสุด อันพ้นจากหนทางโลกทั้งปวง

कुलम्family, lineage
कुलम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootकुल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (here: प्रथमा as subject)
पवित्रम्pure, sanctified
पवित्रम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootपवित्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (qualifying कुलम्)
जननीmother
जननी:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootजननी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
कृतार्थाfulfilled, having achieved purpose
कृतार्था:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootकृ (धातु) + कृत (कृदन्त) + अर्थ (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त; तत्पुरुष (कृतः अर्थः यस्याः = fulfilled)
वसुन्धराthe earth
वसुन्धरा:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootवसुन्धरा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
भाग्यवतीfortunate
भाग्यवती:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootभाग्यवत् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; मतुप्-प्रत्ययान्त (possessive)
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयबोधक-निपात (conjunction)
तेनby him/thereby
तेन:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन; सर्वनाम
अवाह्यमार्गेin the unavoidable path
अवाह्यमार्गे:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootअ-वाह्य (प्रातिपदिक) + मार्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; तत्पुरुष (अवाह्यः मार्गः = in the inescapable path)
सुखसिन्धुमग्नम्immersed in an ocean of bliss
सुखसिन्धुमग्नम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसुख (प्रातिपदिक) + सिन्धु (प्रातिपदिक) + मग्न (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (मग्न); तत्पुरुष (सुखस्य सिन्धौ मग्नम्)
लग्नम्attached, absorbed
लग्नम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootलग् (धातु) + लग्न (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त
परेsupreme
परे:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootपर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; विशेषण (qualifying ब्रह्मणि)
ब्रह्मणिin Brahman
ब्रह्मणि:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
यस्यwhose
यस्य:
Sambandha (Genitive/षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; सम्बन्ध (relative pronoun)
चेतःmind, consciousness
चेतः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootचेतस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

Sūta (Lomaharṣaṇa) to the sages (deduced from Māheśvarakhaṇḍa context)

Listener: Pārtha (contextual continuity)

Scene: A serene realized sage, mind absorbed in a luminous ocean of bliss; around him, family and the land appear blessed—flowers, fertile fields, and reverent figures.

B
Brahman

FAQs

Realization is not private; it sanctifies one’s family and brings auspiciousness to the world.

No particular tīrtha is named in this verse; it praises the fruit of Brahman-fixation that underlies later sthala praise.

Meditative fixation on the Supreme Brahman is the implied practice; no external rite is specified.