Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 20

क्षणेक्षणे च तत्कुर्यां भुज्यते यद्युगेयुगे । इंद्रियाणि वशे यस्य शरीरं च दृढं भवेत्

kṣaṇekṣaṇe ca tatkuryāṃ bhujyate yadyugeyuge | iṃdriyāṇi vaśe yasya śarīraṃ ca dṛḍhaṃ bhavet

ทุกขณะทุกขณะ ข้าพเจ้าจะกระทำสิ่งนั้น ซึ่งทำให้เสวยสุขแห่งชีวิตได้ยุกแล้ว ยุกเล่า—หากอินทรีย์ทั้งหลายอยู่ในอำนาจ และกายนี้มั่นคงแข็งแรง

क्षणेक्षणेat every moment
क्षणेक्षणे:
Adhikarana (Locative/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootक्षण-क्षण (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव-समासः; सप्तमी-द्विवचनस्य अव्ययीभाववत् प्रयोगः; अर्थे—‘क्षणे क्षणे’ = ‘प्रति क्षणम्’ (adverbial: at every moment)
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-निपातः (conjunction: and)
तत्that (thing)
तत्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; सर्वनाम (pronoun)
कुर्याम्I should do
कुर्याम्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative/विधिलिङ्), उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन; परस्मैपदम्
भुज्यतेis enjoyed / is consumed
भुज्यते:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootभुज् (धातु)
Formलट् (Present/लट्), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; आत्मनेपदम्; कर्मणि-प्रयोगः (passive)
यत्which (that which)
यत्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; सम्बन्धे—यद्-तद्-सम्बन्धः (relative pronoun)
युगेयुगेin every age
युगेयुगे:
Adhikarana (Locative/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootयुग-युग (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव-समासः; सप्तमी-द्विवचनस्य अव्ययीभाववत् प्रयोगः; अर्थे—‘युगे युगे’ = ‘प्रति युगम्’ (adverbial: in every age)
इन्द्रियाणिthe senses
इन्द्रियाणि:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootइन्द्रिय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन
वशेunder control
वशे:
Adhikarana (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootवश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; ‘वशे’ = ‘अधीनतायाम्’ (in control)
यस्यwhose
यस्य:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन; सम्बन्धे (genitive: whose)
शरीरम्body
शरीरम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootशरीर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-निपातः (conjunction: and)
दृढम्firm, strong
दृढम्:
Visheshana (Adjectival/विशेषण)
TypeAdjective
Rootदृढ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; विशेषणम् (qualifying ‘शरीरम्’)
भवेत्may become / should be
भवेत्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative/विधिलिङ्), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपदम्

Lomaharṣaṇa (Sūta) narrating within Māheśvarakhaṇḍa (deductive attribution)

Scene: A contemplative ascetic or disciplined householder sits near a forest hermitage, senses withdrawn, body steady like a mountain; time is suggested by repeating sun/moon motifs to indicate ‘age after age’.

FAQs

Lasting well-being arises from disciplined action supported by sense-control and steadiness of body and mind.

No tīrtha is referenced; the verse teaches a universal dharmic principle of self-mastery.

No explicit ritual is stated; the implied ‘practice’ is indriya-nigraha (restraint of the senses).