Home›Skanda Purana›Mahesvara Khanda›Kaumarika Khanda›Adhyaya 43›Shloka 55
←Previous Verse
Next Verse→

Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 55

Devanagari script

स्वशरीरमालभेत् अनेन मंत्रेण । ओंखखोल्काय नमः । सप्तवारानुच्चार्य स्थातव्यम् । तेन शुद्धिरुपसंजायते देहस्यार्चार्हता भवति । पश्चादासनस्थं देवं सवितारं मंडलमध्ये द्वादशात्मकं सुरादिभिः संपूज्यमानं ध्यात्वा पूर्वोक्तमर्घपात्रं शिरसि कृत्वा भूमौ जानुनी निपात्य सूर्याभिमुखस्तद्गतमनाभूत्वार्घमंत्रमुदाहरेत् । तदुच्यते सूर्यवक्त्राद्विनिर्गतमिति

Transliteration

svaśarīramālabhet anena maṃtreṇa | oṃkhakholkāya namaḥ | saptavārānuccārya sthātavyam | tena śuddhirupasaṃjāyate dehasyārcārhatā bhavati | paścādāsanasthaṃ devaṃ savitāraṃ maṃḍalamadhye dvādaśātmakaṃ surādibhiḥ saṃpūjyamānaṃ dhyātvā pūrvoktamarghapātraṃ śirasi kṛtvā bhūmau jānunī nipātya sūryābhimukhastadgatamanābhūtvārghamaṃtramudāharet | taducyate sūryavaktrādvinirgatamiti

Translation

พึงแตะต้องหรือชโลมกายตนด้วยมนตร์นี้ว่า “โอม ขอนอบน้อมแด่ ขคโขลกา (Khakholkā)” สวดให้ครบเจ็ดครั้งแล้วตั้งมั่นอยู่ ด้วยเหตุนี้ความบริสุทธิ์บังเกิด และกายย่อมควรแก่การบูชา ต่อจากนั้นให้เพ่งฌานพระสวิตฤ (Savitṛ) ผู้ประทับบนอาสนะในมณฑล เป็นเทวะสิบสองภาค อันเหล่าเทวดาบูชา แล้ววางภาชนะอัรฆยะที่เตรียมไว้บนศีรษะ คุกเข่าลงกับพื้นหันสู่พระอาทิตย์ มีจิตแนบแน่นในพระองค์ แล้วสาธยายมนตร์อัรฆยะ ซึ่งกล่าวกันว่าออกจากพระโอษฐ์ของพระอาทิตย์เอง

Word by Word
स्वशरीरम्one's own body
स्वशरीरम्:
Karma (Object)
TypeNoun
Rootस्व + शरीर (प्रातिपदिक; समास)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन; समासः: स्वस्य शरीरम् (षष्ठी-तत्पुरुष)
आलभेत्should touch/apply (to)
आलभेत्:
Vidhi-kriyā
TypeVerb
Rootआ + √लभ् (धातु)
Formविधिलिङ् (optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद; (आलभ् = touch/apply)
अनेनwith this
अनेन:
Karaṇa (Instrument)
TypeAdjective
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, तृतीया विभक्ति, एकवचन; साधनवाचक
मन्त्रेणby the mantra
मन्त्रेण:
Karaṇa (Instrument)
TypeNoun
Rootमन्त्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया विभक्ति, एकवचन
ओम्Oṃ
ओम्:
Mantra particle
TypeIndeclinable
Rootओम् (अव्यय/प्रणव)
Formअव्यय (प्रणव/उद्गीथ)
खखोल्कायto Khakholka (mantra-deity/name)
खखोल्काय:
Sampradāna (Dative/recipient)
TypeNoun
Rootखखोल्क (प्रातिपदिक; मन्त्रदेवतानाम)
Formपुंलिङ्ग, चतुर्थी विभक्ति (4th/dative), एकवचन
नमःsalutation
नमः:
Prayojana (Salutation)
TypeIndeclinable
Rootनमस् (प्रातिपदिक; अव्ययीभावप्रयोग)
Formअव्यय (नमस्कारार्थक निपात)
सप्तवारान्seven times
सप्तवारान्:
Karma (Object/measure)
TypeNoun
Rootसप्त + वार (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, बहुवचन; द्विगु-समासः: सप्त वाराः
उच्चार्यhaving recited
उच्चार्य:
Pūrvakāla-kriyā
TypeVerb
Rootउद् + √चर् (धातु) (उच्चारयति) / √चर् + ल्यप्
Formल्यबन्त अव्ययकृदन्त (gerund): ‘having uttered/recited’
स्थातव्यम्one should remain/stand
स्थातव्यम्:
Vidhi (Obligation)
TypeVerb
Root√स्था (धातु) + तव्यत् (कृत्य)
Formकृत्य-प्रत्यय (तव्यत्), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन; भावे प्रयोगः: ‘it should be stood/remained’
तेनby that
तेन:
Karaṇa (Instrument/means)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया विभक्ति, एकवचन
शुद्धिःpurification
शुद्धिः:
Karta (Subject)
TypeNoun
Rootशुद्धि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन
उपसंजायतेarises
उपसंजायते:
Kriyā (Predicate)
TypeVerb
Rootउप + सम् + √जन् (धातु)
Formलट् (present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद
देहस्यof the body
देहस्य:
Sambandha (Genitive)
TypeNoun
Rootदेह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी विभक्ति, एकवचन
अर्चार्हताfitness for worship
अर्चार्हता:
Karta (Subject complement)
TypeNoun
Rootअर्चा + अर्हता (प्रातिपदिक; समास)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; समासः: अर्चायाम् अर्हता / अर्चायाः अर्हता (worship-worthiness)
भवतिbecomes
भवति:
Kriyā (Predicate)
TypeVerb
Root√भू (धातु)
Formलट्, प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
पश्चात्afterwards
पश्चात्:
Kriyāviśeṣaṇa
TypeIndeclinable
Rootपश्चात् (अव्यय)
Formअव्यय (कालवाचक)
आसनस्थम्seated on a seat
आसनस्थम्:
Viśeṣaṇa
TypeAdjective
Rootआसन + स्थ (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (देवम्); समासः: आसने स्थितः
देवम्the god
देवम्:
Karma (Object)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन
सवितारम्Savitṛ (the Sun)
सवितारम्:
Karma (Apposition)
TypeNoun
Rootसवितृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन
मण्डलमध्येin the middle of the circle
मण्डलमध्ये:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootमण्डल + मध्य (प्रातिपदिक; समास)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी विभक्ति, एकवचन; समासः: मण्डलस्य मध्ये
द्वादशात्मकम्of twelvefold nature
द्वादशात्मकम्:
Viśeṣaṇa
TypeAdjective
Rootद्वादश + आत्मक (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (देवम्); द्विगु: द्वादश आत्मानः यस्य
सुरादिभिःby gods and others
सुरादिभिः:
Karaṇa / Sahakārī (Agents assisting)
TypeNoun
Rootसुर + आदि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया विभक्ति, बहुवचन; ‘-आदि’ = and others
संपूज्यमानम्being worshipped
संपूज्यमानम्:
Viśeṣaṇa
TypeAdjective
Rootसम् + √पूज् (धातु) + शानच् (वर्तमानकृदन्त, कर्मणि)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन; कर्मणि वर्तमानकृदन्त; विशेषणम् (देवम्)
ध्यात्वाhaving meditated upon
ध्यात्वा:
Pūrvakāla-kriyā
TypeVerb
Root√ध्यै (धातु) + त्वा
Formक्त्वान्त अव्ययकृदन्त (gerund)
पूर्वोक्तम्previously mentioned
पूर्वोक्तम्:
Viśeṣaṇa
TypeAdjective
Rootपूर्व + उक्त (कृदन्त; √वच् + क्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (अर्घपात्रम्); समासः: पूर्वं उक्तम्
अर्घपात्रम्the arghya-vessel
अर्घपात्रम्:
Karma
TypeNoun
Rootअर्घ + पात्र (प्रातिपदिक; समास)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन; समासः: अर्घस्य पात्रम्
शिरसिon the head
शिरसि:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootशिरस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी विभक्ति, एकवचन
कृत्वाhaving placed/made
कृत्वा:
Pūrvakāla-kriyā
TypeVerb
Root√कृ (धातु) + त्वा
Formक्त्वान्त अव्ययकृदन्त (gerund)
भूमौon the ground
भूमौ:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootभूमि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी विभक्ति, एकवचन
जानुनीboth knees
जानुनी:
Karma (Object)
TypeNoun
Rootजानु (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, द्विवचन
निपात्यhaving placed down
निपात्य:
Pūrvakāla-kriyā
TypeVerb
Rootनि + √पत् (धातु) + ल्यप्
Formल्यबन्त अव्ययकृदन्त (gerund): ‘having put down/caused to fall’
सूर्याभिमुखःfacing the sun
सूर्याभिमुखः:
Karta (Subject qualifier)
TypeAdjective
Rootसूर्य + अभिमुख (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; कर्तृविशेषणम्; समासः: सूर्यं अभिमुखः
तद्गतमनाःwith mind fixed on him
तद्गतमनाः:
Karta (Subject qualifier)
TypeAdjective
Rootतद् + गत + मनस् (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; बहुव्रीहिः: तस्मिन् गतं मनः यस्य
भूत्वाhaving become
भूत्वा:
Pūrvakāla-kriyā
TypeVerb
Root√भू (धातु) + त्वा
Formक्त्वान्त अव्ययकृदन्त (gerund)
अर्घमन्त्रम्the arghya-mantra
अर्घमन्त्रम्:
Karma
TypeNoun
Rootअर्घ + मन्त्र (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन; समासः: अर्घस्य मन्त्रः
उदाहरेत्should utter/recite
उदाहरेत्:
Vidhi-kriyā
TypeVerb
Rootउद् + आ + √हृ (धातु; ‘उदाहरति’)
Formविधिलिङ् (optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
तत्that
तत्:
Karta (Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; ‘that (mantra)’
उच्यतेis said
उच्यते:
Kriyā (Passive predicate)
TypeVerb
Root√वच् (धातु) (कर्मणि)
Formलट्, प्रथमपुरुष, एकवचन; कर्मणि प्रयोग (passive)
सूर्यवक्त्रात्from the sun's mouth
सूर्यवक्त्रात्:
Apādāna (Ablative/source)
TypeNoun
Rootसूर्य + वक्त्र (प्रातिपदिक; समास)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी विभक्ति (5th/ablative), एकवचन; समासः: सूर्यस्य वक्त्रम्
विनिर्गतम्issued forth
विनिर्गतम्:
Viśeṣaṇa
TypeAdjective
Rootवि + निर् + √गम् (धातु) + क्त
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; क्त-प्रत्यय; विशेषणम् (तत्)
इतिthus
इति:
Quotation marker
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय (उद्धरण/समाप्तिसूचक)
Speaker

Nārada

Visual Art Cues

Scene: A devotee at sunrise, body anointed while softly repeating a mantra; a mandala on the ground with Savitṛ visualized enthroned within it, twelvefold radiance; the devotee lifts the copper ārghya vessel to the crown of the head, kneels, and offers facing the Sun.

Characters & Entities
S
Savitṛ
S
Sūrya
D
Devas

FAQs

Inner and outer purity, dhyāna, and mantra together make the offering a direct act of communion with Sūrya.

No specific site is named; the passage teaches a standardized worship sequence (vidhi) for Sūrya.

Recite a purification mantra seven times, meditate on twelvefold Savitṛ, kneel facing the Sun, hold the arghya vessel reverently, and recite the arghya-mantra.

←Previous Verse
Next Verse→