Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 67

यो भार्यापुत्रमित्राणि बालवृद्धकृशातुरान् । भृत्यानतिथिबंधूंश्च त्यक्त्वाश्राति बुभुक्षितान्

yo bhāryāputramitrāṇi bālavṛddhakṛśāturān | bhṛtyānatithibaṃdhūṃśca tyaktvāśrāti bubhukṣitān

ผู้ใดทอดทิ้งภรรยา บุตร และมิตรสหาย; เพิกเฉยต่อเด็ก คนชรา ผู้ผอมแห้ง และผู้เจ็บป่วย; ละเลยคนรับใช้ แขก และญาติ แล้วกินเสียเองในขณะที่เขายังหิว—ผู้นั้นย่อมละเมิดธรรมะของคฤหัสถ์

यःwho
यः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; सम्बन्धबोधक सर्वनाम
भार्याwife/wives
भार्या:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootभार्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन (समासपूर्वपद-रूपेण)
पुत्रsons/children
पुत्र:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootपुत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन (समासपूर्वपद-रूपेण)
मित्राणिfriends
मित्राणि:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootमित्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन
बालyoung
बाल:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootबाल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन (समासपूर्वपद-रूपेण)
वृद्धold
वृद्ध:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootवृद्ध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन (समासपूर्वपद-रूपेण)
कृशemaciated/weak
कृश:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootकृश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन (समासपूर्वपद-रूपेण)
आतुरान्distressed/sick
आतुरान्:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootआतुर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन
भृत्यान्servants
भृत्यान्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootभृत्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन (समासपूर्वपद-रूपेण)
अतिथिguests
अतिथि:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootअतिथि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन (समासपूर्वपद-रूपेण)
बन्धून्kinsmen/relations
बन्धून्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootबन्धु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयबोधक (conjunction)
त्यक्त्वाhaving abandoned
त्यक्त्वा:
Pūrvakāla-kriyā (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Root√त्यज् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund/absolutive)
अश्रातिhe eats
अश्राति:
Kriyā (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√अश् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
बुभुक्षितान्hungry
बुभुक्षितान्:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootबुभुक्षित (कृदन्त; √भुज्/√भुक्ष्? desiderative base ‘बुभुक्ष-’ from √भुज् ‘to eat’; past participial adjective)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन; कृदन्त-विशेषण ‘भुक्तुमिच्छन्तः/क्षुधिताः’

Lomaharṣaṇa (Sūta), deduced from Māheśvara-khaṇḍa narrative convention

Scene: A household courtyard: a man eating alone on a leaf-plate while wife, children, an old person, a sick person, and an atithi stand aside hungry; a sage or inner conscience figure points to the neglected group.

FAQs

A householder’s righteousness is measured by care for dependents and hospitality; selfish consumption while others starve is adharma.

No specific sacred site is mentioned; the verse teaches universal gṛhastha-dharma.

Implied prescription: feed dependents and guests before or along with oneself (annadāna/atithi-sevā), though no formal rite is detailed.