Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 12

ततो रात्रिः क्षयं याति वर्धते तु दिनं दिनम् । ततश्च मिथुनस्यांते परां काष्ठामुपागतः

tato rātriḥ kṣayaṃ yāti vardhate tu dinaṃ dinam | tataśca mithunasyāṃte parāṃ kāṣṭhāmupāgataḥ

จากนั้นราตรีค่อยๆ ลดลง ส่วนกลางวันเพิ่มขึ้นทุกๆ วัน แล้วเมื่อถึงปลายราศีมิถุน พระองค์ก็ถึงขีดสุดอันสูงยิ่งของการรุกไปทางเหนือ

tataḥthen
tataḥ:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roottataḥ (अव्यय)
Formअव्यय; क्रमार्थ (then)
rātriḥnight
rātriḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootrātri (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
kṣayamdecline/diminution
kṣayam:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootkṣaya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन
yātigoes to/undergoes
yāti:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootyā (या धातु)
Formलट् (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
vardhateincreases
vardhate:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootvṛdh (वृध् धातु)
Formलट् (Present), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
tubut/indeed
tu:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
Formअव्यय; विरोध/विशेषार्थ (but/indeed)
dinamday
dinam:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootdina (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; क्रियाविशेषणवत् पुनरुक्ति-प्रयोगे (with next word)
dinamday by day
dinam:
Adverbial (Kriyāviśeṣaṇa/क्रियाविशेषण)
TypeNoun
Rootdina (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; पुनरुक्ति (day by day)
tataḥthen
tataḥ:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roottataḥ (अव्यय)
Formअव्यय; क्रमार्थ (then)
caand
ca:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयबोधक
mithunasyaof Gemini (Mithuna)
mithunasya:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootmithuna (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन
anteat the end
ante:
Adhikarana (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootanta (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन
parāmhighest/farthest
parām:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootpara (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; विशेषण (काष्ठाम्)
kāṣṭhāmlimit/culmination
kāṣṭhām:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootkāṣṭhā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन
upāgataḥhaving reached/arrived
upāgataḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeVerb
Rootupa + gam (गम् धातु)
Formभूतकृदन्त (क्त/PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

Lomaharṣaṇa Sūta (deduced; Māheśvarakhaṇḍa narration to sages)

Tirtha: Uttarāyaṇa-uttama-kāla approaching (time-tīrtha)

Type: kshetra

Scene: A horizon sequence showing nights shrinking and days expanding; Sūrya climbing higher each panel; at Mithuna’s end, Sūrya near the zenith with Gemini symbol subtly present.

M
Mithuna (Gemini)
S
Sūrya

FAQs

Growth and decline are lawful movements of time; recognizing cycles helps one live with discipline and reverence for cosmic order.

No tīrtha is named; the focus is on the Sun’s seasonal progression.

None stated; the verse provides calendrical grounding often used to time dharmic observances.