Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 59

ततः खड्गेन च शिरश्छेत्तुमैच्छदमर्षणः । ततः कलकलो जज्ञे देवानां सुमहांस्तदा । कुजंभस्य वशं प्राप्तं दृष्ट्वा निरृतिमाहवे

tataḥ khaḍgena ca śiraśchettumaicchadamarṣaṇaḥ | tataḥ kalakalo jajñe devānāṃ sumahāṃstadā | kujaṃbhasya vaśaṃ prāptaṃ dṛṣṭvā nirṛtimāhave

แล้วผู้เดือดดาลนั้นหมายจะตัดศีรษะด้วยดาบ ครานั้นเองเสียงโกลาหลใหญ่ก็บังเกิดในหมู่เทพทั้งหลาย เมื่อเห็นนิรฤติในสนามรบตกอยู่ใต้อำนาจของกุชัมภะ

ततःthen
ततः:
Sambandha (Temporal)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (then/thereupon)
खड्गेनwith a sword
खड्गेन:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootखड्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
and
:
Sambandha (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-निपात
शिरःthe head
शिरः:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootशिरस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
छेत्तुम्to cut off
छेत्तुम्:
Prayojana (Purpose)
TypeVerb
Rootछिद् (धातु)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त (infinitive), 'to cut off'
ऐच्छत्desired/attempted
ऐच्छत्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootइष् (धातु)
Formलङ् (Imperfect/past), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
अमर्षणःintolerant, furious
अमर्षणः:
Karta (Subject qualifier)
TypeAdjective
Rootअमर्षण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण—(सः)
ततःthen
ततः:
Sambandha (Temporal)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय
कलकलःuproar, clamour
कलकलः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootकलकल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
जज्ञेarose
जज्ञे:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootजन् (धातु)
Formलिट् (Perfect), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
देवानाम्of the gods
देवानाम्:
Sambandha (Genitive relation)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/सम्बन्ध), बहुवचन
सुमहान्very great
सुमहान्:
Karta (Subject qualifier)
TypeAdjective
Rootसु-महत् (प्रातिपदिक; सु + महत्)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण—कलकलः
तदाat that time
तदा:
Sambandha (Temporal)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (at that time)
कुजम्भस्यof Kujambha
कुजम्भस्य:
Sambandha (Genitive relation)
TypeNoun
Rootकुजम्भ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
वशम्control, power
वशम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootवश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
प्राप्तम्having come under / attained
प्राप्तम्:
Karma (Object qualifier)
TypeAdjective
Rootप्राप्त (कृदन्त-प्रातिपदिक; √प्राप् + क्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past participle), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण—(निरृतिम्/तम्)
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
Purvakala-kriya (Prior action)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), 'having seen'
निरृतिम्Nirṛti
निरृतिम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootनिरृति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
आहवेin battle
आहवे:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootआहव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

Lomaharṣaṇa (Sūta), narrating to the sages (deduced)

Scene: Kujaṃbha raises a sword to sever Nirṛti’s head; above and around, devas recoil with hands raised, mouths open in alarm; the battlefield freezes at the brink of catastrophe.

N
Nirṛti
K
Kujaṃbha
D
Deva

FAQs

When dharma’s allies appear overpowered, the cosmos ‘reacts’—the gods’ alarm symbolizes the urgent need for divine intervention to re-establish balance.

No tīrtha is mentioned; this is a war-scene description.

None.