Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 61

नृत्यंत्यप्सरसः श्रेष्ठा गन्धर्वा गाययंति च । चन्द्रार्कौ दीपमार्गेषु व्यजनेषु च मारुतः । ग्रहा अग्रेसरास्तस्य जीवादेशप्रभाषिणः

nṛtyaṃtyapsarasaḥ śreṣṭhā gandharvā gāyayaṃti ca | candrārkau dīpamārgeṣu vyajaneṣu ca mārutaḥ | grahā agresarāstasya jīvādeśaprabhāṣiṇaḥ

อัปสรผู้เลิศรำฟ้อน และคันธรรพขับขานบทเพลง; จันทร์กับอาทิตย์เป็นดุจประทีปตามรายทาง ลมเป็นผู้พัดพาแส้พัดถวาย และแม้หมู่ดาวเคราะห์ก็เดินนำหน้า ประหนึ่งประกาศพระบัญชาของเขา

nṛtyantidance
nṛtyanti:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√nṛt (धातु; नृत्ये)
Formलट्-लकार (वर्तमान), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपदम्
apsarasaḥapsarases (celestial nymphs)
apsarasaḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootapsaras (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
śreṣṭhāḥexcellent, foremost
śreṣṭhāḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootśreṣṭha (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषणम् (apsarasaḥ)
gandharvāḥgandharvas (celestial musicians)
gandharvāḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootgandharva (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
gāyayantising
gāyayanti:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√gai (धातु; गाने) [causative √gāpay/गायय]
Formलट्-लकार (वर्तमान), प्रथमपुरुष, बहुवचन; णिच्-प्रत्यय (प्रेरणार्थक/causative)
caand
ca:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
candra-arkauthe moon and the sun
candra-arkau:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootcandra (प्रातिपदिक) + arka (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, द्विवचन; समासः—द्वन्द्वः (चन्द्रश्च अर्कश्च)
dīpa-mārgeṣuin the lamp-paths/lines of lamps
dīpa-mārgeṣu:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootdīpa (प्रातिपदिक) + mārga (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), बहुवचन; समासः—तत्पुरुषः (दीपानां मार्गेषु / दीपमार्गेषु)
vyajaneṣuin the fans (as fan-bearers)
vyajaneṣu:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootvyajana (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), बहुवचन
caand
ca:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
mārutaḥthe wind (as attendant)
mārutaḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootmāruta (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
grahāḥplanets
grahāḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootgraha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
agresarāḥgoing in front, leading
agresarāḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootagresara (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषणम् (grahāḥ)
tasyaof him
tasya:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन; सर्वनाम
jīva-ādeśa-prabhāṣiṇaḥuttering the commands of living beings (i.e., fate/astrological decrees)
jīva-ādeśa-prabhāṣiṇaḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootjīva (प्रातिपदिक) + ādeśa (प्रातिपदिक) + prabhāṣiṇ (प्रातिपदिक; √bhāṣ भाषणे, प्र+भाषिन्)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; समासः—तत्पुरुषः (जीव-आदेशं प्रभाषन्ते ये) विशेषणम् (grahāḥ)

Lomaharṣaṇa (Sūta), implied

Scene: A grand procession: apsarases dancing, gandharvas singing; Sun and Moon as luminous lamps along pathways; wind as a ceremonial fan; planets marching ahead like heralds proclaiming commands.

A
Apsarases
G
Gandharvas
C
Candra (Moon)
A
Arka/Sūrya (Sun)
M
Māruta (Wind)
G
Grahāḥ (Planets)

FAQs

The Purāṇas show how adharma can temporarily appear to command even cosmic symbols, yet such inversion cannot endure against divine order (ṛta/dharma).

No specific tīrtha is mentioned; this is a cosmic-style description of royal pomp.

None.