Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 197

धर्मार्थकाममोक्षाणां यदि प्राप्तौ भवेन्मतिः । ततो हरः समाराध्यस्त्रिजगत्याः प्रदो मतः

dharmārthakāmamokṣāṇāṃ yadi prāptau bhavenmatiḥ | tato haraḥ samārādhyastrijagatyāḥ prado mataḥ

หากมุ่งหมายจะบรรลุ ธรรมะ อรรถะ กามะ และโมกษะ ก็พึงบูชาพระหระ (ศิวะ) โดยถูกต้องตามพิธี เพราะทรงเป็นผู้ประทานแก่ไตรโลก

धर्मार्थकाममोक्षाणाम्of dharma, artha, kāma, and mokṣa
धर्मार्थकाममोक्षाणाम्:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootधर्म (प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक) + काम (प्रातिपदिक) + मोक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन; चतुर्थी-द्वन्द्वसमासः (धर्मश्च अर्थश्च कामश्च मोक्षश्च)
यदिif
यदि:
Sambandha (Condition/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootयदि (अव्यय)
Formअव्ययम् (conditional particle)
प्राप्तौin attainment; upon obtaining
प्राप्तौ:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootप्राप्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन
भवेत्should be; may arise
भवेत्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपदम्
मतिःintention; resolve; understanding
मतिः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
ततःtherefore
ततः:
Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्ययम् (adverb) — ‘therefore’
हरःHara (Śiva)
हरः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootहर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; शिवस्य नाम
समाराध्यःto be worshipped; should be propitiated
समाराध्यः:
Karya (Obligation/कार्य)
TypeAdjective
Rootसम्-आ-राध् (धातु) + यत् (कृदन्त-प्रत्यय)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विधेय-विशेषणम्; ‘पूजनीयः/आराधनीयः’ (gerundive)
त्रिजगत्याःof the three worlds
त्रिजगत्याः:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootत्रि (संख्या-प्रातिपदिक) + जगत् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; द्विगु-समासः (त्रीणि जगन्ति)
प्रदःgiver; bestower
प्रदः:
Karta (Predicate/कर्ता-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootप्रद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; ‘दाता’ इत्यर्थे
मतःis considered; is held to be
मतः:
Kriya (Predicative/क्रिया-सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootमत (कृदन्त; मन् धातु (धातु) + क्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; भूतकर्मणि कृदन्तम्; ‘इति मन्यते/सम्मतः’

Lomaharṣaṇa (Sūta) to the sages (deduced from Māheśvarakhaṇḍa context)

Scene: Four streams emanate from Hara’s presence: dharma (a scale/scripture), artha (grain/coins), kāma (flower garland), mokṣa (a radiant path/lotus of liberation). Devotees approach with varied aims, all converging at Śiva’s feet.

H
Hara (Śiva)
D
Dharma
A
Artha
K
Kāma
M
Mokṣa

FAQs

Śiva (Hara) is portrayed as the complete bestower of all human goals, from worldly welfare to final liberation.

No specific sacred place is mentioned; the focus is on the universal efficacy of Śiva-ārādhana.

The prescription is to worship Hara properly (samārādhya), without specifying the exact ritual sequence in this verse.