Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 81

प्रवेश्य कंठतालुस्थं तं विज्ञाय द्विजस्फुटम् । भयादुदगिरत्तूर्णं मातृवाक्येन यंत्रितः

praveśya kaṃṭhatālusthaṃ taṃ vijñāya dvijasphuṭam | bhayādudagirattūrṇaṃ mātṛvākyena yaṃtritaḥ

เมื่อรู้ชัดว่าพราหมณ์ติดอยู่ที่เพดานลำคอ เขาผู้ถูกผูกมัดด้วยคำสอนของมารดา จึงรีบคายพราหมณ์ออกมาด้วยความหวาดกลัว

प्रवेश्यhaving made enter/after inserting
प्रवेश्य:
Kriya-visheṣaṇa (Adverbial modifier)
TypeIndeclinable
Rootप्र√विश् (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (Gerund), धातु: विश्, उपसर्ग: प्र-
कण्ठthroat
कण्ठ:
Sambandha (Part of compound)
TypeNoun
Rootकण्ठ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, समासपूर्वपद
तालुpalate
तालु:
Sambandha (Part of compound)
TypeNoun
Rootतालु (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, समासमध्यपद
स्थम्situated in the throat-palate
स्थम्:
Viśeṣaṇa (Qualifier)
TypeAdjective
Rootस्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन; सप्तमी-तत्पुरुष: कण्ठ-तालु-स्थ (situated in throat and palate); 'तम्' इत्यस्य विशेषण
तम्him
तम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन
विज्ञायhaving recognized
विज्ञाय:
Kriya-visheṣaṇa (Adverbial modifier)
TypeIndeclinable
Rootवि√ज्ञा (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (Gerund), धातु: ज्ञा, उपसर्ग: वि-
द्विजBrahmin
द्विज:
Sambandha (Part of compound)
TypeNoun
Rootद्विज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, समासपूर्वपद
स्फुटम्clearly (as) the Brahmin
स्फुटम्:
Viśeṣaṇa (Qualifier)
TypeAdjective
Rootस्फुट (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय: द्विज-स्फुट (the clearly (known) Brahmin / the Brahmin clearly) — 'तम्' इत्यस्य विशेषण
भयात्from fear
भयात्:
Hetu (Cause/हेतु)
TypeNoun
Rootभय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी विभक्ति (Ablative), एकवचन
उदगिरत्vomited/uttered out
उदगिरत्:
Kriya (Main action)
TypeVerb
Rootउद्√गॄ (धातु)
Formलङ् (Imperfect/Past), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
तूर्णम्quickly
तूर्णम्:
Kriya-visheṣaṇa (Adverbial modifier)
TypeIndeclinable
Rootतूर्ण (प्रातिपदिक)
Formअव्यय, क्रियाविशेषण (adverb: quickly)
मातृby (his) mother’s
मातृ:
Karaṇa (Instrument/means)
TypeNoun
Rootमातृ (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया विभक्ति (Instrumental), एकवचन; समासपूर्वपद
वाक्येनby the mother’s command
वाक्येन:
Karaṇa (Instrument/means)
TypeNoun
Rootवाक्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: मातृ-वाक्य (mother’s word)
यन्त्रितःrestrained/controlled
यन्त्रितः:
Karta (Subject qualifier)
TypeAdjective
Rootयन्त्रित (कृदन्त, √यम्/यन्त्र्)
Formक्त-प्रत्ययान्त (Past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; 'तार्क्ष्यः' (implicit) इत्यस्य विशेषण

Narrator

Type: ghat

Scene: Garuḍa recoils, eyes wide; from his beak the brāhmaṇa is expelled, falling onto the shore; a subtle, unseen presence of ‘mother’s command’ suggested as a luminous script or aura behind Garuḍa.

G
Garuḍa
V
Vinatā (mother)
D
Dvija (Brāhmaṇa)

FAQs

Dharma is upheld through restraint and obedience to righteous guidance; reverence toward brāhmaṇas prevents grave wrongdoing.

The Kāśī-khaṇḍa setting frames the teaching; this verse itself is narrative and ethical rather than topographical.

None; the implied prescription is ethical—do not harm the dvija; heed dharmic counsel.