Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 73

यावद्देहे स्थितः प्राणो जीवितं तावदुच्यते । निर्गते तत्र मरणं ततः प्राणं निरुंधयेत्

yāvaddehe sthitaḥ prāṇo jīvitaṃ tāvaducyate | nirgate tatra maraṇaṃ tataḥ prāṇaṃ niruṃdhayet

ตราบใดที่ปราณสถิตอยู่ในกาย นั่นเรียกว่า ‘ชีวิต’; เมื่อมันจากไป ย่อมเป็นความตาย ดังนั้นพึงฝึกวินัยและควบคุมปราณให้มั่นคง

यावत्as long as
यावत्:
Temporal marker
TypeIndeclinable
Rootयावत् (अव्यय/सम्बन्ध-प्रातिपदिक)
Formपरिमाण/अवधि-वाचक-अव्यय (as long as)
देहेin the body
देहे:
Adhikarana (Location)
TypeNoun
Rootदेह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन
स्थितःsituated/remaining
स्थितः:
Visheshana (Qualifier of prāṇaḥ)
TypeAdjective
Rootस्था (धातु) → स्थित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formक्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; (प्राणः) विशेषणम्
प्राणःthe vital breath
प्राणः:
Karta (Subject)
TypeNoun
Rootप्राण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
जीवितम्life
जीवितम्:
Karta (Subject—of passive ucyate)
TypeNoun
Rootजीवित (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
तावत्so long
तावत्:
Correlative marker
TypeIndeclinable
Rootतावत् (अव्यय)
Formपरिमाण/अवधि-वाचक-अव्यय (so long/that long)
उच्यतेis said/called
उच्यते:
Kriya (Main action)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; आत्मनेपदम्; कर्मणि प्रयोगः (passive)
निर्गतेwhen (it) has departed
निर्गते:
Adhikarana (Locative absolute sense)
TypeAdjective
Rootनिर् + गम् (धातु) → निर्गत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formक्त-प्रत्ययान्त, पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; (प्राणे) सति—‘when (it) has gone out’
तत्रthen
तत्र:
Adverbial
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formदेश/प्रसङ्गवाचक-अव्यय (there/then)
मरणम्death
मरणम्:
Karta (Subject—of implied ‘bhavati’)
TypeNoun
Rootमरण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
ततःtherefore
ततः:
Causal/Sequential marker
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअनन्तर/हेतुवाचक-अव्यय (therefore/then)
प्राणम्the breath
प्राणम्:
Karma (Object)
TypeNoun
Rootप्राण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
निरुंधयेत्should restrain
निरुंधयेत्:
Kriya (Main action)
TypeVerb
Rootनि + रुध् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपदम्; धातुरूपम्: निरुन्ध्/निरुंध् (निरोधन)

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda → Agastya)

Tirtha: Kāśī

Type: kshetra

Scene: A contemplative yogin near a cremation ghat at dusk, reflecting on prāṇa and mortality; the breath is shown as a subtle luminous thread within the body.

FAQs

Recognizing prāṇa as the basis of embodied life, the seeker trains it to gain mastery over instability and mortality-fear.

Kāśī is the implied sacred context in the Kāśīkhaṇḍa, where disciplines aimed at liberation are especially praised.

Restraint and regulation of prāṇa—i.e., prāṇāyāma as a disciplined practice.