Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 59

आसनं प्राणसंरोधः प्रत्याहारश्च धारणा । ध्यानं समाधिरेतानि योगांगानि भवंति षट्

āsanaṃ prāṇasaṃrodhaḥ pratyāhāraśca dhāraṇā | dhyānaṃ samādhiretāni yogāṃgāni bhavaṃti ṣaṭ

อาสนะ การสำรวมปราณ ปรัตยาหาร ธารณา ธยาน และสมาธิ—เหล่านี้คือองค์ทั้งหกของโยคะ

आसनम्posture
आसनम्:
कर्ता (List item/Subject)
TypeNoun
Rootआसन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
प्राणसंरोधःrestraint of breath
प्राणसंरोधः:
कर्ता (List item)
TypeNoun
Rootप्राण (प्रातिपदिक) + संरोध (प्रातिपदिक; सम्-√रुध् + घञ्)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (प्राणस्य संरोधः)
प्रत्याहारःwithdrawal (of senses)
प्रत्याहारः:
कर्ता (List item)
TypeNoun
Rootप्रत्याहार (प्रातिपदिक; प्रति-आ-√हृ + घञ्)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
and
:
सम्बन्ध (Conjunction)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक अव्यय (conjunction)
धारणाconcentration
धारणा:
कर्ता (List item)
TypeNoun
Rootधारणा (प्रातिपदिक; √धृ + युच्/णा)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
ध्यानम्meditation
ध्यानम्:
कर्ता (List item)
TypeNoun
Rootध्यान (प्रातिपदिक; √ध्यै + ल्युट्)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
समाधिःsamādhi/absorption
समाधिः:
कर्ता (List item)
TypeNoun
Rootसमाधि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
एतानिthese
एतानि:
कर्ता (Subject)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; सर्वनाम
योगाङ्गानिlimbs of yoga
योगाङ्गानि:
विधेय (Predicate noun)
TypeNoun
Rootयोग (प्रातिपदिक) + अङ्ग (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; समासः—तत्पुरुषः (योगस्य अङ्गानि)
भवन्तिare
भवन्ति:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Root√भू (धातु)
Formलट् (Present indicative), प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन; परस्मैपद
षट्six
षट्:
संख्या-विशेषण (Numerical predicate)
TypeAdjective
Rootषट् (संख्या-प्रातिपदिक)
Formअव्ययवत् संख्या; नपुंसकलिङ्गे प्रथमा बहुवचनार्थे (indeclinable numeral used predicatively)

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda → Agastya)

Tirtha: Kāśī (yoga-upadeśa within kṣetra)

Type: kshetra

Listener: seekers/ṛṣis (contextual)

Scene: A sequential tableau (six panels) showing the yogin’s progression: seat → breath control → senses withdrawing like turtles → focused gaze → deep meditation → radiant stillness of samādhi.

Ā
Āsana
P
Prāṇasaṃrodha
P
Pratyāhāra
D
Dhāraṇā
D
Dhyāna
S
Samādhi

FAQs

Yoga is a structured sixfold discipline culminating in samādhi.

As a Kāśīkhaṇḍa passage, it supports Kāśī’s identity as a mokṣa-kṣetra where complete yogic practice is taught.

The verse prescribes the yoga-method itself: practice the six limbs—āsana through samādhi.