Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 14

अनन्यसाधनां मुक्तिं ज्ञात्वा शास्त्रैरनेकधा । मुमुक्षुभिस्त्वेकदंडैः सेव्यते मणिकर्णिका

ananyasādhanāṃ muktiṃ jñātvā śāstrairanekadhā | mumukṣubhistvekadaṃḍaiḥ sevyate maṇikarṇikā

เมื่อรู้จากศาสตราหลายประการว่าโมกษะบรรลุได้โดยนางผู้เป็นอุปายะอันหาที่เปรียบมิได้ เหล่ามุมุกษุผู้ถือเอกทัณฑ์จึงปรนนิบัติมณิกรรณิกา

अनन्य-साधनाम्having no other means (exclusive)
अनन्य-साधनाम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootअनन्य (प्रातिपदिक) + साधन (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास: अनन्यं साधनं यस्याः सा; स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; adjective of 'मुक्तिम्'
मुक्तिम्liberation
मुक्तिम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootमुक्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
ज्ञात्वाhaving known
ज्ञात्वा:
Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
TypeIndeclinable
Rootज्ञा (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive); 'having known'
शास्त्रैःby the scriptures
शास्त्रैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootशास्त्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; instrumental: 'by/through scriptures'
अनेकधाin many ways
अनेकधा:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootअनेकधा (अव्यय)
Formअव्यय (adverb); 'in many ways'
मुमुक्षुभिःby seekers of liberation
मुमुक्षुभिः:
Karta (Agent/कर्ता)
TypeNoun
Rootमुच् (धातु)
Formइच्छार्थक कृदन्त (सन्/उणादि-आधारित) 'मुमुक्षु' = मोक्तुमिच्छु; पुल्लिङ्ग; तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; agent-instrumental with passive
तुindeed/but
तु:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात; contrast/emphasis
एक-दण्डैःby the single-staff ascetics
एक-दण्डैः:
Karta (Agent/कर्ता)
TypeNoun
Rootएक (संख्या) + दण्ड (प्रातिपदिक)
Formद्विगु-समास: एकः दण्डः (एकदण्ड) ; तृतीया-विभक्ति, बहुवचन, पुल्लिङ्ग; 'by the ekadaṇḍins'
सेव्यतेis served/worshipped
सेव्यते:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootसेव् (धातु)
Formलट्-लकार (वर्तमान); प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद; कर्मणि-प्रयोग (passive sense): 'is served/worshipped'
मणिकर्णिकाMaṇikarṇikā
मणिकर्णिका:
Karman (Patient as subject/कर्म-प्रथमा)
TypeNoun
Rootमणिकर्णिका (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; subject of passive

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda speaking to Agastya)

Tirtha: Maṇikarṇikā

Type: ghat

Scene: An eka-daṇḍī sannyāsin with a single staff stands at Maṇikarṇikā, offering silent reverence; behind him, palm-leaf manuscripts symbolize śāstra testimony; the ghāṭa and river glow with a metaphysical aura.

M
Maṇikarṇikā
K
Kāśī (Varanasi)
Ś
Śāstra
M
Mumukṣu
E
Ekadaṇḍin

FAQs

For the mumukṣu, Maṇikarṇikā is proclaimed as a uniquely potent support for liberation, validated by scripture.

Maṇikarṇikā in Kāśī, especially revered by renunciant seekers.

Sevā/upāsanā of Maṇikarṇikā by ekadaṇḍin renunciants (a marker of the sannyāsa path).