Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 84

हरिकेशो विचार्येति यातो वाराणसीं पुरीम् । यत्राविमुक्ते जंतूनां त्यजतां पार्थिवीं तनुम्

harikeśo vicāryeti yāto vārāṇasīṃ purīm | yatrāvimukte jaṃtūnāṃ tyajatāṃ pārthivīṃ tanum

ครั้นพิจารณาดังนี้แล้ว หริเกศะจึงออกเดินทางสู่มหานครพาราณสี—อวิมุกตะ—ที่ซึ่งเมื่อสรรพสัตว์สละกายธาตุดิน กฎแห่งเกษตรอันให้โมกษะย่อมดำรงผล

हरिकेशःHarikeśa (one with tawny/greenish hair; proper name)
हरिकेशः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootहरि-केश (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; कर्ता
विचार्यhaving considered
विचार्य:
Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
TypeVerb
Rootवि-चर् (धातु) + ल्यप् (कृदन्त)
Formक्त्वान्त/ल्यपन्त अव्ययकृदन्त (gerund), ‘having reflected/considered’
इतिthus
इति:
Sambandha (Quotative/इति)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण/वाक्यसमाप्ति-निपात (quotative particle)
यातःwent, having gone
यातः:
Karta (Subject predicate/कर्ता)
TypeVerb
Rootया (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; कर्तरि-भाव (gone)
वाराणसीम्to Vārāṇasī
वाराणसीम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootवाराणसी (प्रातिपदिक; स्थाननाम)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; कर्म (destination)
पुरीम्the city
पुरीम्:
Karma (Object/apposition)
TypeNoun
Rootपुरी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; अपादान/कर्म (apposition to वाराणसीम्)
यत्रwhere
यत्र:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootयत्र (अव्यय)
Formअव्यय (relative adverb of place)
अविमुक्तेin Avimukta (the sacred area)
अविमुक्ते:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootअविमुक्त (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग (स्थाननाम), सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; अधिकरण
जन्तूनाम्of beings
जन्तूनाम्:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootजन्तु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), बहुवचन; सम्बन्ध (of creatures)
त्यजताम्of (those) abandoning
त्यजताम्:
Sambandha (Genitive qualifier/सम्बन्ध)
TypeVerb
Rootत्यज् (धातु) + शतृ (कृदन्त)
Formवर्तमानकृदन्त (शतृ), पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), बहुवचन; ‘त्यजत्’ = abandoning
पार्थिवीम्earthly
पार्थिवीम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootपार्थिव (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; विशेषण (qualifying ‘तनुम्’)
तनुम्body
तनुम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतनु (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; कर्म (object of ‘त्यजताम्’)

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda → Agastya)

Tirtha: Avimukta (Vārāṇasī/Kāśī)

Type: kshetra

Listener: null

Scene: Harikeśa, having reflected, begins his journey toward Vārāṇasī: a pilgrim on the road with staff and waterpot, the distant skyline of Kāśī’s temples and ghāṭs emerging, signifying the pull of Avimukta’s liberating promise.

H
Harikeśa
V
Vārāṇasī
A
Avimukta
K
Kāśī

FAQs

Wise discernment leads the seeker toward Avimukta (Kāśī), renowned as a place where the moment of leaving the body is spiritually decisive.

Vārāṇasī (Kāśī), specifically Avimukta-kṣetra.

None explicitly; the verse frames pilgrimage/residence in Avimukta as the central religious act.