Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 8

विहाय षट्पुरीश्चान्याः काश्यामेवप्रतिष्ठिता । मुक्तिर्विश्वसृजा तत्किं मम मुक्तिर्न संप्रति

vihāya ṣaṭpurīścānyāḥ kāśyāmevapratiṣṭhitā | muktirviśvasṛjā tatkiṃ mama muktirna saṃprati

เมื่อวางนครอีกหกไว้เสียแล้ว ความหลุดพ้นตั้งมั่นอยู่ที่กาศีเพียงแห่งเดียว—ดังที่ผู้สร้างสรรพจักรวาลทรงกำหนดไว้ หากเป็นเช่นนั้น เหตุใดโมกษะของข้าพเจ้าจึงยังไม่บรรลุในบัดนี้?

विहायhaving left
विहाय:
Sambandha (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootवि-हा (धातु) + ल्यप् (कृदन्त)
Formक्त्वान्त/ल्यपन्त अव्यय (gerund), पूर्वकालिक क्रिया
षट्six
षट्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootषट् (संख्या)
Formसंख्यावाचक; पुर्यः इत्यस्य विशेषणम्
पुरीःcities
पुरीः:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootपुरी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन
and
:
Sambandha (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय
अन्याःother
अन्याः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन; पुर्यः इत्यस्य विशेषणम्
काश्याम्in Kāśī
काश्याम्:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootकाशी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन
एवindeed/only
एव:
Sambandha (Particle)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formनिश्चय/अवधारणार्थक अव्यय (only/indeed)
प्रतिष्ठिताis established
प्रतिष्ठिता:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-स्था (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकालिक कृदन्त (क्त), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तरि/भावे—(she/it) is established
मुक्तिःliberation
मुक्तिः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमुक्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
विश्वसृजाby the creator of the universe (Brahmā)
विश्वसृजा:
Karana (Instrument/Agentive instr.)
TypeNoun
Rootविश्वसृज् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन; समासः—विश्वं सृजति इति (उपपद-तत्पुरुष)
तत्that
तत्:
Sambandha (Reference)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
किम्what?
किम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; प्रश्नार्थक
ममmy
मम:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (6th/Genitive), एकवचन
मुक्तिःliberation
मुक्तिः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमुक्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
not
:
Sambandha (Negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधार्थक अव्यय (negation)
सम्प्रतिnow
सम्प्रति:
Sambandha (Temporal)
TypeIndeclinable
Rootसम्प्रति (अव्यय)
Formकालवाचक अव्यय (now/at present)

Śivaśarman (contextual continuation of questioning)

Tirtha: Kāśī (Avimukta)

Type: kshetra

Listener: Two gaṇas

Scene: A contemplative pilgrim stands at the threshold of Kāśī, looking toward the luminous city; above, a subtle cosmic inscription or Brahmā’s decree motif suggests ‘pratiṣṭhā’ of mukti, while the pilgrim’s face shows earnest doubt.

K
Kāśī (Vārāṇasī)
B
Brahmā (Viśvasṛj)
M
Mukti

FAQs

Even when a place is famed for liberation, inner readiness and divine grace are implied prerequisites; the verse voices the seeker’s honest doubt.

Kāśī (Vārāṇasī) is singled out as the uniquely established seat of liberation.

No explicit ritual is described; the focus is on Kāśī’s salvific status and the seeker’s longing for mokṣa.