Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 92

श्रीविष्णुरुवाच । प्रसन्नोस्मि महाभाग वरं वरय सुव्रत । तपसोऽस्मान्निवर्तस्व चिरं खिन्नोसि बालक

śrīviṣṇuruvāca | prasannosmi mahābhāga varaṃ varaya suvrata | tapaso'smānnivartasva ciraṃ khinnosi bālaka

พระศรีวิษณุตรัสว่า “เราพอพระทัยแล้ว ผู้มีบุญยิ่ง เจ้าผู้มั่นในพรต จงเลือกพรเถิด บัดนี้จงยุติตบะนี้—เจ้าลำบากเหนื่อยมานานแล้ว เด็กน้อยเอ๋ย”

श्रीविष्णुःŚrī Viṣṇu
श्रीविष्णुः:
Karta (Speaker/कर्ता)
TypeNoun
Rootश्री (प्रातिपदिक) + विष्णु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन; सम्बोधन-पूर्वक वक्ता (speaker)
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (Main action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect); प्रथमपुरुष; एकवचन; परस्मैपद
प्रसन्नःpleased
प्रसन्नः:
Karta (Predicate adjective to 'I'/कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्रसन्न (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन; अहम् इत्यस्य विशेषणम्
अस्मिam
अस्मि:
Kriya (Copula/क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formलट्-लकार (Present); उत्तमपुरुष; एकवचन; परस्मैपद
महाभागO fortunate one
महाभाग:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootमहाभाग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; सम्बोधन-विभक्ति (Vocative); एकवचन
वरम्a boon
वरम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootवर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति; एकवचन; वरय इत्यस्य कर्म
वरयchoose
वरय:
Kriya (Command/क्रिया)
TypeVerb
Rootवृ (धातु)
Formलोट्-लकार (Imperative); मध्यमपुरुष; एकवचन; परस्मैपद
सुव्रतO one of good vows
सुव्रत:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootसुव्रत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; सम्बोधन-विभक्ति; एकवचन
तपसःfrom austerity
तपसः:
Apadana (Source/अपादान)
TypeNoun
Rootतपस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; पञ्चमी-विभक्ति (5th/Ablative); एकवचन
अस्मात्from this
अस्मात्:
Apadana (Source/अपादान)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/सर्व; पञ्चमी-विभक्ति; एकवचन; एतस्मात् तपसः इत्यर्थे (from this)
निवर्तस्वdesist/return
निवर्तस्व:
Kriya (Command/क्रिया)
TypeVerb
Rootनि√वृत् (धातु)
Formलोट्-लकार (Imperative); मध्यमपुरुष; एकवचन; आत्मनेपद
चिरम्for long
चिरम्:
Kriya-viseshana (Temporal adverb/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootचिरम् (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण (adverb of time)
खिन्नःweary
खिन्नः:
Karta (Predicate adjective to 'you'/कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootखिन्न (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन; त्वम् इत्यस्य विशेषणम्
असिare
असि:
Kriya (Copula/क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formलट्-लकार; मध्यमपुरुष; एकवचन; परस्मैपद
बालकO boy
बालक:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootबालक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; सम्बोधन-विभक्ति; एकवचन

Viṣṇu (Nārāyaṇa)

Tirtha: Kāśī-kṣetra

Type: kshetra

Listener: Dhruva (the child devotee)

Scene: Viṣṇu speaks from Garuḍa with a compassionate gaze; the child-ascetic, worn by austerity, is addressed tenderly—an intimate moment of divine reassurance and boon-offering.

V
Viṣṇu
D
Dhruva

FAQs

Austerity guided by devotion matures into grace; the Lord responds personally and compassionately.

Not specified in the verse; the broader Kāśīkhaṇḍa setting situates the teaching within the glory-literature of Kāśī.

Tapas (austerity) is referenced; the Lord indicates its completion and invites the devotee to receive a boon.