Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 21

शब्दादिविषयाधारं सारं दामोदरं परम् । ध्रुवेंद्रियाणि संप्राप्य कृतार्थान्यभवंस्तदा

śabdādiviṣayādhāraṃ sāraṃ dāmodaraṃ param | dhruveṃdriyāṇi saṃprāpya kṛtārthānyabhavaṃstadā

ครั้นบรรลุพระทาโมทรผู้สูงสุด อันเป็นแก่นแท้และเป็นฐานรองรับแห่งเสียงและอารมณ์ทั้งหลายแล้ว อินทรีย์ทั้งปวงก็มั่นคง และบัดนั้นจึงสำเร็จความมุ่งหมายโดยแท้

शब्दादिविषयाधारम्the support/basis of objects such as sound
शब्दादिविषयाधारम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootशब्द + आदि + विषय + आधार (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुषः (शब्दादीनां विषयाणाम् आधारः)
सारम्the essence
सारम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootसार (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम्
दामोदरम्Dāmodara (Viṣṇu/Kṛṣṇa)
दामोदरम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootदामोदर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेष्य-नाम
परम्supreme
परम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootपर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम्
ध्रुवेन्द्रियाणिthe steady senses
ध्रुवेन्द्रियाणि:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootध्रुव + इन्द्रिय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; समासः—कर्मधारयः (ध्रुवाणि इन्द्रियाणि)
संप्राप्यhaving attained
संप्राप्य:
Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootसम् + प्र + आप् (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (gerund); ‘having attained/obtained’
कृतार्थानिfulfilled, successful
कृतार्थानि:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootकृत + अर्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; समासः—कर्मधारयः (कृतः अर्थः येषाम्/येषु) = सफलानि; विशेषणम् (ध्रुवेन्द्रियाणि)
अभवन्became
अभवन्:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलङ्-लकार (अनद्यतनभूत), प्रथमपुरुष, बहुवचन
तदाthen
तदा:
Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (temporal adverb)

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda → Agastya)

Tirtha: Kāśī

Type: kshetra

Listener: Śaunaka and the sages (typical frame; not explicit here)

Scene: A tapasvin in Kāśī attains vision of the supreme Dāmodara as a luminous, all-pervading substratum; the senses (depicted as five rays) become steady and settle into a central light.

D
Dāmodara

FAQs

When one attains the Lord as the underlying support of all experience, the senses become stable and find their true purpose.

The larger Kāśīkhaṇḍa glorifies Kāśī as a field of liberation; this verse is theological, not a site-description.

No explicit rite; it implies meditative devotion that recognizes the Lord as the basis of all perception.