Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 66

गणावूचतुः । काश्यां बुधेश्वरसमर्चनलब्धबुद्धिः संसारसिंधुमधिगम्य नरो ह्यगाधम् । मज्जेन्न सज्जनविलोचन चंद्रकांतिः कांताननस्त्वधिवसेच्च बुधेऽत्र लोके

gaṇāvūcatuḥ | kāśyāṃ budheśvarasamarcanalabdhabuddhiḥ saṃsārasiṃdhumadhigamya naro hyagādham | majjenna sajjanavilocana caṃdrakāṃtiḥ kāṃtānanastvadhivasecca budhe'tra loke

เหล่าคณะคณะ (คณะของพระศิวะ) กล่าวว่า: ในกาศี ผู้ใดได้ปัญญาตื่นรู้ด้วยการบูชาพุเธศวร ผู้นั้นย่อมไม่จมลงในมหาสมุทรแห่งสังสารวัฏอันหยั่งไม่ถึง. ส่องสว่างดุจแสงจันทร์แก่ดวงตาของสัตบุรุษ มีพักตร์งาม และพำนักอยู่ ณ โลกของพระพุธที่นี่

गणौthe two attendants (gaṇas)
गणौ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootगण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, द्विवचन (Dual)
ऊचतुःsaid
ऊचतुः:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, द्विवचन, परस्मैपद
काश्याम्in Kāśī
काश्याम्:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootकाशी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (Feminine), सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन
बुधेश्वर-समर्चन-लब्ध-बुद्धिःone whose intelligence is obtained by worship of Budheśvara
बुधेश्वर-समर्चन-लब्ध-बुद्धिः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootबुध (प्रातिपदिक) + ईश्वर (प्रातिपदिक) + समर्चन (प्रातिपदिक) + लब्ध (कृदन्त) + बुद्धि (प्रातिपदिक)
Formबहुपद-तत्पुरुष: बुधेश्वरस्य समर्चनात् लब्धा बुद्धिः यस्य; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (as subject-qualifier)
संसार-सिन्धुम्the ocean of worldly existence
संसार-सिन्धुम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootसंसार (प्रातिपदिक) + सिन्धु (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष: संसारस्य सिन्धुः; पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
अधिगम्यhaving entered/approached
अधिगम्य:
Kriya-visheshaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootअधि + गम् (धातु) + ल्यप् (अव्यय-कृदन्त)
Formल्यप्/क्त्वान्त-समकक्ष अव्यय (gerund), ‘having approached/entered’
नरःa man
नरः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootनर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
हिindeed
हि:
Kriya-visheshaṇa (Particle/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formअव्यय, निपात (particle of emphasis/reason)
अगाधम्unfathomable
अगाधम्:
Visheshana (Adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootअगाध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (agreeing with संसारसिन्धुम्)
मज्जेत्would sink
मज्जेत्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootमज्ज् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
not
:
Pratishedha (Negation/निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय, निषेध (negation)
सज्जन-विलोचन-चन्द्रकान्तिःhaving moonlike radiance in (his) eyes like those of the good
सज्जन-विलोचन-चन्द्रकान्तिः:
Visheshana (Adjectival noun/विशेषण)
TypeNoun
Rootसत् (प्रातिपदिक) + जन (प्रातिपदिक) + विलोचन (प्रातिपदिक) + चन्द्र (प्रातिपदिक) + कान्ति (प्रातिपदिक)
Formबहुपद-तत्पुरुष/कर्मधारय-समाससम्भव: सज्जनानां विलोचनानि इव चन्द्रकान्तिः (moonlike radiance of the eyes); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (as qualifier of नरः)
कान्त-आननःone with a lovely face
कान्त-आननः:
Visheshana (Adjectival noun/विशेषण)
TypeNoun
Rootकान्त (प्रातिपदिक) + आनन (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय: कान्तम् आननम् यस्य; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (qualifier of नरः)
तुbut
तु:
Kriya-visheshaṇa (Particle/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय, विरोध/विशेष (contrastive particle)
अधिवसेत्would dwell
अधिवसेत्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootअधि + वस् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
and
:
Samuccaya (Conjunction/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय, समुच्चय (conjunction)
बुधेO Budha
बुधे:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootबुध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन
अत्रhere
अत्र:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootअत्र (अव्यय)
Formअव्यय, देशवाचक (locative adverb)
लोकेin the world
लोके:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

Gaṇas (attendants of Śiva)

Tirtha: Budheśvara (Kāśī)

Type: kshetra

Listener: Implied pilgrims/audience within the narrative frame

Scene: Two Gaṇas proclaim the glory of Budheśvara; behind them the liṅga shrine glows. A devotee stands at the edge of a vast ocean symbolizing saṃsāra, held back by a radiant shield of awakened intelligence.

G
Gaṇas
K
Kāśī (Vārāṇasī)
B
Budheśvara
B
Budha
S
Saṃsāra

FAQs

Worship in Kāśī refines intelligence and becomes a means to overcome saṃsāra, leading to auspicious posthumous states.

Budheśvara in Kāśī, praised as a liberative shrine granting wisdom and auspicious destiny.

Samarcana (devout worship/arcana) of Budheśvara is recommended as the efficacious act.