Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 55

निर्गत्य तत्फलादाशु नृपदे हमवेष्टयत् । तक्षकावेष्टिते भूपे पार्श्वस्था दुद्रुवुर्भयात्

nirgatya tatphalādāśu nṛpade hamaveṣṭayat | takṣakāveṣṭite bhūpe pārśvasthā dudruvurbhayāt

มันรีบออกจากผลไม้นั้นแล้วขดรัดพระวรกายของพระราชา ครั้นเมื่อภูปะถูกทักษกะพันรัด ผู้ที่ยืนอยู่ใกล้เคียงก็แตกตื่นหนีไปด้วยความกลัว

निर्गत्यhaving come out
निर्गत्य:
Kriya (Prior action/क्रिया)
TypeVerb
Rootnir + gam (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययभावकृदन्त (gerund/absolutive)
तत्फलात्from that fruit
तत्फलात्:
Apādāna (Source/अपादान)
TypeNoun
Roottad + phala (प्रातिपदिक; समास)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/पञ्चमी), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (तस्य फलात्)
आशुquickly
आशु:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootāśu (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)
नृपदेon/in the king’s body
नृपदे:
Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootnṛpa + deha (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (नृपस्य देहः)
अहम्I
अहम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootasmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउत्तमपुरुष-सर्वनाम, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
अवेष्टयत्coiled around/encircled
अवेष्टयत्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवेṣ्ट् (धातु)
Formलङ् (Imperfect/अनद्यतनभूत), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
तक्षकावेष्टितेwhen (he was) encircled by Takṣaka
तक्षकावेष्टिते:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Roottakṣaka + āveṣṭita (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; तृतीया/षष्ठी-तत्पुरुषभावः ‘encircled by Takṣaka’
भूपेin the king
भूपे:
Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootbhūpa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन
पार्श्वस्थाःthose standing nearby
पार्श्वस्थाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootpārśva + stha (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (पार्श्वे स्थाः)
दुद्रुवुःran away
दुद्रुवुः:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootद्रु (धातु)
Formलिट् (Perfect/परोक्षभूत), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद
भयात्from fear
भयात्:
Hetu (Cause/हेतु)
TypeNoun
Rootbhaya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/पञ्चमी), एकवचन

Purāṇic narrator

Tirtha: Setukṣetra

Type: kshetra

Listener: Brāhmaṇa audience

Scene: Takṣaka bursts forth from the fruit and coils around the king; nearby attendants and brāhmaṇas scatter in panic, garments flying, faces contorted with fear.

T
Takṣaka
N
Nṛpa

FAQs

Power and status cannot shield one from the fruits of actions; when time ripens, consequences arrive swiftly.

No direct tīrtha-glorification appears in this verse.

None; the verse narrates the immediate unfolding of the curse-like consequence.