Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 48

श्रुत्वा पिकस्वरं रंभां दृष्ट्वा च मुनिपुंगवः । संशयाविष्टहृदयो विदित्वा शक्रकर्म तत् । शशाप रंभां क्रोधेन विश्वामित्रस्तपोधनः

śrutvā pikasvaraṃ raṃbhāṃ dṛṣṭvā ca munipuṃgavaḥ | saṃśayāviṣṭahṛdayo viditvā śakrakarma tat | śaśāpa raṃbhāṃ krodhena viśvāmitrastapodhanaḥ

เมื่อได้ยินเสียงกาเหว่าและเห็นนางรัมภา ฤๅษีผู้ประเสริฐก็มีดวงใจถูกความสงสัยครอบงำ ครั้นรู้ว่าเป็นกลอุบายของศักระ (พระอินทร์) วิศวามิตรผู้มั่งคั่งด้วยตบะจึงกริ้วและสาปนางรัมภา

श्रुत्वाhaving heard
श्रुत्वा:
Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
TypeIndeclinable
Root√श्रु (धातु)
Formक्त्वान्त अव्यय (gerund)
पिक-स्वरम्the cuckoo’s voice
पिक-स्वरम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootपिक (प्रातिपदिक) + स्वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः—‘पिकस्य स्वरः’
रम्भाम्Rambhā
रम्भाम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootरम्भा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
TypeIndeclinable
Root√दृश् (धातु)
Formक्त्वान्त अव्यय (gerund)
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
मुनि-पुङ्गवःthe foremost sage
मुनि-पुङ्गवः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमुनि (प्रातिपदिक) + पुङ्गव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः—‘मुनीनां पुङ्गवः’ (best of sages)
संशय-आविष्ट-हृदयःwhose heart was seized by doubt
संशय-आविष्ट-हृदयः:
Visheshana (Adjectival modifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसंशय (प्रातिपदिक) + आविष्ट (कृदन्त; आ-√विश्) + हृदय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; बहुपद-तत्पुरुषः—‘संशयेन आविष्टं हृदयम् यस्य’ (heart seized by doubt)
विदित्वाhaving understood
विदित्वा:
Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
TypeIndeclinable
Root√विद् (धातु)
Formक्त्वान्त अव्यय (gerund)
शक्र-कर्मIndra’s deed
शक्र-कर्म:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootशक्र (प्रातिपदिक) + कर्म (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः—‘शक्रस्य कर्म’
तत्that
तत्:
Karma (Apposition/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; सर्वनाम
शशापcursed
शशाप:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√शप् (धातु)
Formलिट् (परोक्शभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्
रम्भाम्Rambhā
रम्भाम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootरम्भा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
क्रोधेनwith anger
क्रोधेन:
Karana (Instrument/Cause/करण)
TypeNoun
Rootक्रोध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन
विश्वामित्रःViśvāmitra
विश्वामित्रः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootविश्वामित्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
तपो-धनःwhose wealth was austerity
तपो-धनः:
Visheshana (Adjectival modifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootतपस् (प्रातिपदिक) + धन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; बहुव्रीहिः—‘तपः धनं यस्य’

Narrator

Tirtha: Viśvāmitrāśrama

Type: kshetra

Scene: The sage, hearing the cuckoo and seeing Rambhā, narrows his gaze in suspicion; realization dawns that Indra is behind it. His ascetic calm breaks into fiery anger as he pronounces a curse, while Rambhā stands startled, the forest momentarily tense and still.

V
Viśvāmitra
R
Rambhā
I
Indra (Śakra)
P
Pika (cuckoo)

FAQs

Tapas grants discernment and power, yet anger can still erupt; the verse warns that spiritual strength must be paired with restraint.

No named tīrtha appears in this verse; it is an event within the Setukhaṇḍa storyline.

None; it narrates recognition of deceit and the issuing of a curse.