Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 78

उपोष्य जागरं कृत्वा रात्रौ विष्णुमपूजयत् । स्नात्वा परेद्युर्द्वादश्यां धर्मपुष्करिणीजले

upoṣya jāgaraṃ kṛtvā rātrau viṣṇumapūjayat | snātvā paredyurdvādaśyāṃ dharmapuṣkariṇījale

ครั้นถืออุโบสถและทำการตื่นเฝ้าตลอดราตรีแล้ว ท่านได้บูชาพระวิษณุในยามค่ำคืน ครั้นรุ่งขึ้น—ในวันทวาทศี—ท่านอาบน้ำชำระในสายน้ำแห่งธรรมปุษกรินี

उपोष्यhaving fasted
उपोष्य:
Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
TypeVerb
Rootउपवस् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्तः (gerund/absolutive)
जागरम्vigil (wakefulness)
जागरम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootजागर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
कृत्वाhaving done/made
कृत्वा:
Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्तः (gerund/absolutive)
रात्रौat night
रात्रौ:
Adhikarana (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootरात्रि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन (वैकल्पिक-रूपम्: रात्र्याम्/रात्रौ)
विष्णुम्Viṣṇu
विष्णुम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootविष्णु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
अपূजयत्worshipped
अपূजयत्:
Kriya (Main verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootपूज् (धातु)
Formलङ् (Imperfect/अनद्यतनभूत), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदी; उपसर्गः—अ (आङ्/अवधारणार्थे)
स्नात्वाhaving bathed
स्नात्वा:
Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
TypeVerb
Rootस्ना (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्तः (gerund/absolutive)
परेद्युःon the next day
परेद्युः:
Adverbial (Kriyāviśeṣaṇa/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपरेद्युस् (अव्यय)
Formअव्ययम्—कालवाचक (adverb of time: next day)
द्वादश्याम्on the Dvādaśī (12th lunar day)
द्वादश्याम्:
Adhikarana (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootद्वादशी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
धर्मपुष्करिणीजलेin the water of the Dharmapuṣkariṇī
धर्मपुष्करिणीजले:
Adhikarana (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootधर्मपुष्करिणी-जल (प्रातिपदिक; धर्म+पुष्करिणी + जल)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुषः (धर्मपुष्करिण्याः जलम्)

Narrator (Purāṇic narrator, contextually within Setukhaṇḍa)

Tirtha: Dharmapuṣkariṇī

Type: kund

Scene: Night scene: devotee before a small Viṣṇu altar, lamp flames, incense; then dawn: he steps into the tank on Dvādaśī, water shimmering, hands in añjali, sunrise behind ghāṭa steps.

V
Viṣṇu
D
Dvādaśī
D
Dharmapuṣkariṇī

FAQs

Discipline (fasting and vigil) joined with devotion culminates in purifying tīrtha-bathing and heightened spiritual merit.

Dharmapuṣkariṇī, whose waters are presented as ritually purifying when used after devotional observance.

Upavāsa (fast), jāgaraṇa (night vigil), night worship of Viṣṇu, and bathing on Dvādaśī in Dharmapuṣkariṇī.