Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 19

ततो विष्णुः सहस्राक्षः सहस्रशीर्षः सहस्रपात् । सहस्रशस्तदा रूपं कृतवान्धर्मवत्सलः । यस्मिन्स्थाने च ये विप्राः सदाचाराः शुभव्रताः

tato viṣṇuḥ sahasrākṣaḥ sahasraśīrṣaḥ sahasrapāt | sahasraśastadā rūpaṃ kṛtavāndharmavatsalaḥ | yasminsthāne ca ye viprāḥ sadācārāḥ śubhavratāḥ

แล้วพระวิษณุผู้รักธรรม—ผู้มีพันเนตร พันเศียร และพันบาท—ทรงแปลงเป็นรูปนานาประการ และ ณ สถานนั้นได้สถาปนาพราหมณ์ผู้ประพฤติดี มีวัตรอันเป็นมงคล

ततःthen
ततः:
Kala (Time/काल)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; अनन्तरार्थक (adverb: 'then/thereupon')
विष्णुःViṣṇu
विष्णुः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootविष्णु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)
सहस्राक्षःhaving a thousand eyes
सहस्राक्षः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसहस्र (प्रातिपदिक) + अक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular); बहुव्रीहि-विशेषण (possessive epithet)
सहस्रशीर्षःhaving a thousand heads
सहस्रशीर्षः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसहस्र (प्रातिपदिक) + शीर्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular); बहुव्रीहि-विशेषण
सहस्रपात्having a thousand feet
सहस्रपात्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसहस्र (प्रातिपदिक) + पाद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular); बहुव्रीहि-विशेषण; पदान्त-त् (irregular nominative form)
सहस्रशःin thousands
सहस्रशः:
Prakara (Manner/प्रकार)
TypeIndeclinable
Rootसहस्रशः (अव्यय)
Formअव्यय; परिमाण/बहुत्वबोधक (adverb: 'by thousands/in thousands')
तदाat that time
तदा:
Kala (Time/काल)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formअव्यय; कालबोधक (temporal adverb)
रूपम्form
रूपम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootरूप (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular)
कृतवान्made/assumed (having made)
कृतवान्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु) + कृतवत् (कृदन्त; क्तवतु-प्रत्यय)
Formक्तवतु-कृदन्त (perfect participle: 'having done/made'); पुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा (Nominative), एकवचन; कर्तरि प्रयोग (active sense)
धर्मवत्सलःfond of dharma
धर्मवत्सलः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootधर्म (प्रातिपदिक) + वत्सल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular); विशेषण
यस्मिन्in which
यस्मिन्:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन (Singular); सर्वनाम
स्थानेplace
स्थाने:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootस्थान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन (Singular)
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयबोधक (conjunction)
येwho/which (those)
ये:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), बहुवचन (Plural); सर्वनाम
विप्राःBrahmins
विप्राः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootविप्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), बहुवचन (Plural)
सदाचाराःof good conduct
सदाचाराः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसत् (प्रातिपदिक) + आचार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), बहुवचन (Plural); विशेषण
शुभव्रताःhaving auspicious vows
शुभव्रताः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootशुभ (प्रातिपदिक) + व्रत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), बहुवचन (Plural); विशेषण

Vyāsa (narration continuing); action of Viṣṇu described

Tirtha: Dharmāraṇya

Type: kshetra

Scene: Viṣṇu manifests in a vast cosmic form—many eyes, heads, feet—filling the sky above Dharmāraṇya; below, disciplined brāhmaṇas with sacred threads and calm faces are being established in orderly āśramas.

V
Viṣṇu
D
Dharmāraṇya (place implied)
V
Vipras (Brāhmaṇas)

FAQs

Viṣṇu’s dharma-protecting power manifests to establish righteous communities, making a place spiritually stable and renowned.

Dharmāraṇya, where Viṣṇu’s manifestation supports the settlement of virtuous brāhmaṇas.

Not a single rite; the verse emphasizes establishing sadācāra and śubha-vrata brāhmaṇas as custodians of Vedic practice.