Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 78

द्विजशुश्रूषणं धर्म्मः शूद्राणां हि परो मतः । कण्डूयनं हि शिरसः पाणिभ्यां न शुभं मतम्

dvijaśuśrūṣaṇaṃ dharmmaḥ śūdrāṇāṃ hi paro mataḥ | kaṇḍūyanaṃ hi śirasaḥ pāṇibhyāṃ na śubhaṃ matam

สำหรับศูทร การปรนนิบัติรับใช้ทวิชะ (ผู้เกิดสองครั้ง) นับเป็นธรรมอันสูงสุด และการเกาศีรษะด้วยมือถือว่าเป็นอัปมงคล

द्विज-शुश्रूषणम्service to the twice-born
द्विज-शुश्रूषणम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootद्विज (प्रातिपदिक) + शुश्रूषण (प्रातिपदिक; √श्रु/श्रू (धातु) से भाव)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (द्विजस्य शुश्रूषणम्)
धर्म्मःduty; dharma
धर्म्मः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootधर्म (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन
शूद्राणाम्of the Śūdras
शूद्राणाम्:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootशूद्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6), बहुवचन
हिindeed; for
हि:
Sambandha (Discourse particle/निपातार्थ)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (particle), अव्यय
परःhighest; supreme
परः:
Visheshana (Adjectival/विशेषण)
TypeAdjective
Rootपर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; विशेषण (धर्म्मः इत्यस्य)
मतःconsidered
मतः:
Visheshana (Predicate adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootमत (प्रातिपदिक; √मन् (धातु) से क्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle)
कण्डूयनम्scratching
कण्डूयनम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootकण्डूयन (प्रातिपदिक; √कण्डूय् (धातु) से भाव)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन
हिindeed
हि:
Sambandha (Discourse particle/निपातार्थ)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (particle), अव्यय
शिरसःof the head
शिरसः:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootशिरस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6), एकवचन
पाणिभ्याम्with (both) hands
पाणिभ्याम्:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootपाणि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3), द्विवचन
not
:
Sambandha (Negation/निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध (negation particle), अव्यय
शुभम्auspicious; proper
शुभम्:
Visheshana (Predicate adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootशुभ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; विधेय-विशेषण (मतम् इत्यस्य)
मतम्(it is) considered
मतम्:
Karta (Predicate nominal/विधेय)
TypeNoun
Rootमत (प्रातिपदिक; √मन् (धातु) से क्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (PPP) भावे/कर्मणि प्रयोगः

Unknown (Dharmāraṇya Khaṇḍa instructional narration; speaker not explicit in snippet)

Scene: A quiet āśrama or temple courtyard: a Śūdra attendant respectfully serving a seated brāhmaṇa teacher; nearby, a subtle vignette shows a pilgrim restraining from scratching the head, hands folded in reverence.

FAQs

Dharma is expressed through disciplined service and careful bodily etiquette, treating even small actions as spiritually consequential.

No specific tīrtha is mentioned.

A behavioral prescription: for Śūdras, service to dvijas is stated as primary duty; additionally, scratching the head with the hands is deemed inauspicious.