Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 5

सर्वस्याधारभूता ये वत्स धेनुस्त्रयीमयी । अस्यां प्रतिष्ठितं विश्वं विश्वहेतुश्च या मता

sarvasyādhārabhūtā ye vatsa dhenustrayīmayī | asyāṃ pratiṣṭhitaṃ viśvaṃ viśvahetuśca yā matā

ดูก่อนบุตรเอ๋ย โคศักดิ์สิทธิ์นี้—อันเป็นรูปแห่งไตรเวท—เป็นที่พึ่งรองรับสรรพสิ่ง ทั้งจักรวาลตั้งมั่นอยู่ในนาง และนางถูกนับว่าเป็นเหตุแห่งโลก

सर्वस्यof all
सर्वस्य:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन (Genitive singular)
आधार-भूताhaving become the support; supportive
आधार-भूता:
Visheshana (Adjectival/विशेषण)
TypeAdjective
Rootआधार (प्रातिपदिक) + भू (धातु) → भूत (कृदन्त)
Formतत्पुरुष-समास; भूत (क्त-प्रत्यय, past passive participle) स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम्
येwho/which (those)
ये:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन (relative pronoun)
वत्सO child/dear one
वत्स:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootवत्स (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन
धेनुःthe cow
धेनुः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootधेनु (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
त्रयी-मयीconsisting of the three Vedas
त्रयी-मयी:
Visheshana (Adjectival/विशेषण)
TypeAdjective
Rootत्रयी (प्रातिपदिक) + मय (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम्
अस्याम्in her/in this
अस्याम्:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन
प्रतिष्ठितम्established/resting
प्रतिष्ठितम्:
Visheshana (Adjectival/विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्रति-स्था (धातु) → प्रतिष्ठित (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्यय (past passive participle); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; (viśvam इत्यस्य विशेषणम्)
विश्वम्the universe
विश्वम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootविश्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
विश्व-हेतुःthe cause of the universe
विश्व-हेतुः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootविश्व (प्रातिपदिक) + हेतु (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास; पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
and
:
Sambandha/Discourse (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय-बोधक
याwho/which
या:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (relative pronoun)
मताconsidered/held to be
मता:
Visheshana (Adjectival/विशेषण)
TypeAdjective
Rootमन् (धातु) → मत (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्यय; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; (या इत्यस्य विशेषणम्)

Skanda (deduced)

Tirtha: Trayīmayī Go (conceptual)

Type: kshetra

Listener: vatsa (disciple/son)

Scene: A luminous cosmic cow, vast yet gentle, with subtle Vedic motifs inscribed on her body; the universe (planets, beings) appears as if resting within/around her form; a teacher addresses a disciple (‘vatsa’).

D
Dhenu (sacred cow)
T
Trayī (Ṛgveda, Yajurveda, Sāmaveda)

FAQs

Reverence for the cow is reverence for Vedic dharma itself; she symbolizes the sustaining power of sacred knowledge and nourishment.

The teaching occurs within Dharmāraṇya’s sanctified setting; the line chiefly glorifies the cosmic, Vedic nature of the cow.

The verse prepares for go-pūjā (cow worship) and go-sevā (care/protection), grounded in Vedic symbolism.