Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 11

व्यास उवाच । ततस्तस्यास्तु संजज्ञे भर्तृशापेन तेन वै । यमश्च यमुना येयं विख्याता सुमहानदी

vyāsa uvāca | tatastasyāstu saṃjajñe bhartṛśāpena tena vai | yamaśca yamunā yeyaṃ vikhyātā sumahānadī

พระวยาสตรัสว่า: ต่อจากนั้น ด้วยคำสาปของสามีนางนั้นเอง ยมะจึงบังเกิด; และยมนาอีกด้วย—สายน้ำอันเลื่องชื่อและยิ่งใหญ่อย่างยิ่งนี้

व्यासःVyāsa
व्यासः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootव्यास (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद
ततःthen
ततः:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय, क्रमवाचक (then)
तस्याःof her
तस्याः:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन
तुindeed
तु:
Sambandha (Connector)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविरोध/विशेषार्थक-अव्यय (particle: indeed/but)
संजज्ञेwas born/arose
संजज्ञे:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootसम्-√जन् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; आत्मनेपद
भर्तृ-शापेनby the husband's curse
भर्तृ-शापेन:
Hetu (Cause/हेतु)
TypeNoun
Rootभर्तृ (प्रातिपदिक) + शाप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (भर्तुः शापः)
तेनby that
तेन:
Karana/Hetu (Instrument/Cause)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन
वैindeed
वै:
Sambandha (Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formनिश्चयार्थक-अव्यय (emphatic particle)
यमःYama
यमः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
and
:
Sambandha (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)
यमुनाYamunā
यमुना:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयमुना (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
याwho/which
या:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; सम्बन्धबोधक (relative pronoun)
इयम्this
इयम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; निर्देशार्थक (demonstrative)
विख्याताrenowned
विख्याता:
Visheshana (Qualifier)
TypeAdjective
Rootवि-√ख्या (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त, स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेषणम् (नदी)
सु-महा-नदीa very great river
सु-महा-नदी:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootसु (उपसर्ग/अव्यय) + महा (प्रातिपदिक) + नदी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; कर्मधारयः (सु + महा = अतिशयेन महती)

Vyāsa

Tirtha: Yamunā

Type: river

Scene: Vyāsa narrates the birth of Yama and the great river Yamunā due to the husband’s curse—cosmic genealogy unfolding into sacred landscape.

V
Vyāsa
Y
Yama
Y
Yamunā
Ś
Śāpa (curse)

FAQs

Words and intentions have creative power; even a curse becomes a channel through which cosmic functions and sacred rivers arise.

Yamunā is identified as a famed great river, implying her status as a sacred tīrtha-stream across her banks.

None in this verse; it establishes the sacred origin of Yamunā, which underlies later tīrtha practices like snāna.