Mantra 20

Rishi: Prajāpati (catalogue attribution)

Devata: Prajāpati (as the receiver through functional principles)

Chandas: Yajus (prose formula)

Samhita Patha (Devanagari)

न॒र्माय॑ पुँश्च॒लूᳪ हसा॑य॒ कारिं॒ याद॑से शाब॒ल्यां ग्रा॑म॒ण्यं गण॑कमभि॒क्रोश॑कं॒ तान्मह॑से वीणावा॒दं पा॑णि॒घ्नं तू॑णव॒ध्मं तान्नृ॒त्ताया॑न॒न्दाय॑ तल॒वम्

Transliteration

narmā́ya puṃścalū́ṃ hasā́ya kāríṃ yā́dase śābalyā́ṃ grāmaṇyáṃ gaṇakám abhikróśakaṃ tā́n maháse vīṇāvādáṃ pāṇighnáṃ tūṇavadhmáṃ tā́n nṛttā́yānandā́ya talavám

Translation

To Jest, the harlot; to Laughter; the doer; to the sorcerer; the motley woman; the village-headman; the gambler; the reviler—these to Majesty: the player on the Vīṇā, the hand-clapper, the trumpet-blower—these to Dancing, to Delight, to rhythmic clapping.

Padapatha (Word Analysis)

नर्माय । पुंश्चलूम् । हसाय । कारिम् । यादसे । शाबल्याम् । ग्रामण्यम् । गणकम् । अभि-क्रोशकम् । तान् । महसे । वीणा-वादम् । पाणि-घ्नम् । तूण-वध्मम् । तान् । नृत्ताय । आनन्दाय । तलवम्

Word by Word

• नर्माय: for amusement / for jest
• नर्माय: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: नर्मन् (प्रातिपदिक)

• पुंश्चलूम्: a harlot / prostitute
• पुंश्चलूम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: पुंश्चलू (प्रातिपदिक)

• हसाय: for laughter
• हसाय: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: हास (प्रातिपदिक)

• कारिम्: a doer/maker; (here) an entertainer/performer
• कारिम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: कारिन् (प्रातिपदिक)

• यादसे: for revelry / for feasting
• यादसे: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: यादस् (प्रातिपदिक)

• शाबल्याम्: in/among the mixed/variegated (company); in a motley crowd
• शाबल्याम्: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: शाबल्या (प्रातिपदिक)

• ग्रामण्यम्: a village-headman / leader of a troop
• ग्रामण्यम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: ग्रामण्य (प्रातिपदिक)

• गणकम्: a calculator / astrologer
• गणकम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: गणक (प्रातिपदिक)

• अभिक्रोशकम्: a shouter/cryer; one who calls out loudly
• अभिक्रोशकम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: अभि-क्रोशक (प्रातिपदिक)

• तान्: those (them)
• तान्: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम)

• महसे: for greatness / for glory
• महसे: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: महस् (प्रातिपदिक)

• वीणावादम्: a lute-player; one who plays the vīṇā
• वीणावादम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: वीणा-वाद (प्रातिपदिक)

• पाणिघ्नम्: a hand-striker; clapper (keeping time)
• पाणिघ्नम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: पाणि-घ्न (प्रातिपदिक)

• तूणवध्मम्: a blower of a tube/trumpet; wind-instrument player
• तूणवध्मम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: तूण-वध्म (प्रातिपदिक)

• तान्: those (them)
• तान्: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम)

• नृत्ताय: for dancing
• नृत्ताय: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: नृत्त (प्रातिपदिक)

• आनन्दाय: for joy
• आनन्दाय: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: आनन्द (प्रातिपदिक)

• तलवम्: a time-keeper with palms; one who marks rhythm (clapping)
• तलवम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: तलव (प्रातिपदिक)

Entities Mentioned

• Prajāpati
• Mahas (Majesty)
• Nṛtta (Dancing)
• Ānanda (Delight)
• Talava (Rhythmic clapping/keeping time)