Mantra 45
Rishi: Vājasaneyin tradition (unspecified here).
Devata: Aditi (explicit); ancillary: Vājī/horse as empowered agent.
Chandas: Jagatī/Triṣṭubh mixture (approximate; requires metrical audit).
Samhita Patha (Devanagari)
सु॒गव्यं॑ नो वा॒जी स्वश्व्यं॑ पु॒ᳪसः पु॒त्राँ۲ उ॒त वि॑श्वा॒पुष॑ᳪ र॒यिम् । अ॒ना॒गा॒स्त्वं नो॒ अदि॑तिः कृणोतु क्ष॒त्रं नो॒ अश्वो॑ वनताᳪ ह॒विष्मा॑न्
Transliteration
sugávyam no vājī sváśvyam púṃsaḥ putrā́n utá viśvā́puṣaṃ rayím | anāgā́s tvaṃ no áditiḥ kṛṇotu kṣatráṃ no áśvo vanatāṃ havíṣmān
Translation
Grant us goodly cattle, O strong one, and goodly horses; sons of men, and wealth that nourisheth all. Make us, O Aditi, guiltless; let the horse, possessed of oblation, win for us dominion.
Padapatha (Word Analysis)
सु॒गव्य॑म् । नः॒ । वा॒जी । सु॒अ॒श्व्य॑म् । पु॒ᳪसः । पु॒त्रान् । उ॒त । वि॒श्व॒आ॒पुष॑म् । र॒यिम् । अ॒ना॒गा॒ः । त्वम् । नः॒ । अदि॑तिः । कृ॒णो॒तु॒ । क्ष॒त्रम् । नः॒ । अश्वः॑ । व॒न॒ता॒म् । ह॒विष्मा॑न्
Word by Word
सु॒गव्यम्good in cattle; rich in cows
सु॒गव्यम्:
Karma
TypeAdjective
Rootसु-गव्य (गव्य) प्रातिपदिक
नःfor us / our
नः:
Sampradāna
TypePronoun
Rootअस्मद्
वाजीthe prize-winner; vigorous one
वाजी:
Kartā
TypeNoun/Adjective
Rootवाजिन् (वाजि) प्रातिपदिक
स्वश्व्यम्good in horses; rich in horses
स्वश्व्यम्:
Karma
TypeAdjective
Rootसु-अश्व्य (अश्व्य) प्रातिपदिक
पुंसःof a man
पुंसः:
Sampradāna
TypeNoun
Rootपुंस् (पुम्स्) प्रातिपदिक
पुत्रान्sons
पुत्रान्:
Karma
TypeNoun
Rootपुत्र प्रातिपदिक
उतand also
उत:
—
TypeIndeclinable
Rootउत
विश्वापुषम्all-nourishing; nourishing in every way
विश्वापुषम्:
Karma
TypeAdjective
Rootविश्व-आपुष् (आपुष्) प्रातिपदिक
रयिम्wealth
रयिम्:
Karma
TypeNoun
Rootरयि प्रातिपदिक
अनागाःsinless; faultless
अनागाः:
Kartā
TypeAdjective
Rootअन्-आगस् (अनागस्) प्रातिपदिक
त्वम्you
त्वम्:
Kartā
TypePronoun
Rootयुष्मद्
नःfor us / our
नः:
Sampradāna
TypePronoun
Rootअस्मद्
अदितिःAditi
अदितिः:
Kartā
TypeNoun (Deity)
Rootअदिति प्रातिपदिक
कृणोतुmay (she) make / grant
कृणोतु:
—
TypeVerb
Rootकृ (करणे)
क्षत्रम्dominion; power
क्षत्रम्:
Karma
TypeNoun
Rootक्षत्र प्रातिपदिक
नःfor us / our
नः:
Sampradāna
TypePronoun
Rootअस्मद्
अश्वःthe horse
अश्वः:
Kartā
TypeNoun
Rootअश्व प्रातिपदिक
वनताम्may (it) win / obtain / be favorable
वनताम्:
—
TypeVerb
Rootवन् (वनते/वनति) (प्रार्थने/नमने)
हविष्मान्possessing oblation; bringing offerings
हविष्मान्:
Kartā
TypeAdjective
Rootहविष्मत् प्रातिपदिक
Entities Mentioned
A
AditiV
Vājī (the strong one / victorious power)A
Aśva (Horse) as empowered agentRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes