Mantra 9
Rishi: Viśvāmitra (traditional for Gāyatrī); in VS transmission often treated as a fixed, pan-Vedic mantra.
Devata: Savitṛ (Āditya, the Impeller).
Chandas: Gāyatrī
Samhita Patha (Devanagari)
तत्स॑वि॒तुर्वरे॑ण्यं॒ भर्गो॑ दे॒वस्य॑ धीमहि । धियो॒ यो न॑: प्रचो॒दया॑त्
Transliteration
tát savitúr váreṇyaṃ bhárgo devásya dhīmahi | dhíyo yó naḥ pracodáyāt ||
Translation
ข้าพเจ้าทั้งหลายเพ่งภาวนาแสงรัศมีอันพึงบูชาของเทพสวิตฤ (Savitṛ) คือภัรคะ (bharga); ขอพระองค์ทรงเร้าเร่งความคิด (dhī) ของเราเถิด.
Padapatha (Word Analysis)
तत् । स॒वि॒तुः । वरे॑ण्यम् । भर्गः॑ । दे॒वस्य॑ । धीमहि । धियः॑ । यः । नः । प्र॒चो॒दया॑त् ।
Word by Word
तत्that
तत्:
कर्म (ध्यै-क्रियायाः विषयः) / निर्देश्य
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
सवितुःof Savitṛ (the impeller, Sun)
सवितुः:
सम्बन्ध (भर्गस्य) / षष्ठी-सम्बन्ध
TypeNoun
Rootसवितृ (प्रातिपदिक)
वरेण्यम्most choice-worthy, excellent
वरेण्यम्:
विशेषण (कर्म-सम्बद्ध)
TypeAdjective
Rootवरेण्य (प्रातिपदिक; √वृ ‘वरणे’ से)
भर्गःradiance, splendor
भर्गः:
कर्म (धीमहि इत्यस्य विषयः) / ध्येय-वस्तु
TypeNoun
Rootभर्ग (प्रातिपदिक)
देवस्यof the god
देवस्य:
सम्बन्ध (भर्गस्य) / षष्ठी-सम्बन्ध
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
धीमहिwe meditate (upon)
धीमहि:
क्रिया (कर्तृ = वयम्)
TypeVerb
Root√धी (धी/ध्यै) ‘चिन्तायाम्/ध्यान’
धियःthoughts, intellects
धियः:
कर्म (प्रचोदयात् इत्यस्य)
TypeNoun
Rootधि (प्रातिपदिक)
यःwho
यः:
कर्तृ (प्रचोदयात् इत्यस्य)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
नःour
नः:
सम्बन्ध (धियः) / ‘our’
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
प्रचोदयात्may (he) impel, inspire
प्रचोदयात्:
क्रिया (कर्तृ = यः; कर्म = धियः)
TypeVerb
Rootप्र + √चुद् ‘प्रेरणे’
Entities Mentioned
S
Savitṛ (Āditya)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes