Previous Verse
Next Verse

Shiva Purana — Vayaviya Samhita, Shloka 58

अनुग्रह-स्वातन्त्र्य-प्रमाणविचारः | Inquiry into Pramāṇa, Divine Autonomy, and Grace

यद्यथा भवितुं योग्यं तत्तथा न भवेत्स्वयम् । विना भावनया कर्ता स्वतन्त्रस्सन्ततो भवेत्

yadyathā bhavituṃ yogyaṃ tattathā na bhavetsvayam | vinā bhāvanayā kartā svatantrassantato bhavet

แม้สิ่งใดจะเหมาะควรเกิดขึ้นเช่นไร ก็หาได้เป็นเช่นนั้นเองไม่ หากปราศจากภาวนา ผู้กระทำย่อมไม่ตั้งมั่นในความเป็นอิสระ กำลังแห่งความเป็นผู้กระทำย่อมหวั่นไหว

यत्as/whatever (correlative)
यत्:
Nipata (निपात)
TypeIndeclinable
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formअव्यय-प्रयोग (correlative particle) ‘यत्...तत्...’
यथाas, in the manner that
यथा:
Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक (manner)
भवितुम्to become
भवितुम्:
Prayojana (प्रयोजन)
TypeVerb
Root√भू (धातु)
Formकृदन्त; तुमुन्-प्रत्ययान्त (infinitive), ‘to become’
योग्यम्fit, appropriate
योग्यम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootयोग्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; भाववाचक/विधेय-विशेषण
तत्then/that (correlative)
तत्:
Nipata (निपात)
TypeIndeclinable
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formअव्यय-प्रयोग (correlative) ‘यत्...तत्...’
तथाso, thus
तथा:
Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक (manner)
not
:
Nipata (निपात)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय; निषेध
भवेत्would/should be
भवेत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√भू (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद
स्वयम्by oneself
स्वयम्:
Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootस्वयम् (अव्यय)
Formअव्यय; आत्मवाचक (reflexive adverb)
विनाwithout
विना:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootविना (अव्यय)
Formअव्यय; उपसर्गार्थक-निपात (prepositional indeclinable) — ‘without’ (takes तृतीया/पञ्चमी usage)
भावनयाwith contemplation/mental cultivation
भावनया:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootभावना (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन; विना-योगे (instrumental with ‘vinā’)
कर्ताthe doer/agent
कर्ता:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकर्तृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
स्वतन्त्रःindependent
स्वतन्त्रः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootस्वतन्त्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्ता इति विशेष्यस्य
सन्ततःcontinuous, ever-present
सन्ततः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootसन्तत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्ता इति विशेष्यस्य
भवेत्would/should be
भवेत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√भू (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद

Suta Goswami

Tattva Level: pashu

Shiva Form: Dakṣiṇāmūrti

Role: teaching

S
Shiva

FAQs

It teaches that spiritual transformation is not automatic; it requires deliberate inner cultivation (bhāvanā). In Shaiva thought, steady freedom arises when the mind is trained toward Shiva-centered awareness rather than drifting with impulses.

Linga-worship is not merely external; it becomes fruitful when paired with bhāvanā—focused contemplation on Shiva as Pati (the Lord) who loosens pāśa (bondage). The verse emphasizes the inner orientation that makes ritual truly transformative.

Practice dhyāna and japa with bhāvanā—especially steady repetition of the Panchākṣarī (“Om Namaḥ Śivāya”) while contemplating Shiva’s grace; this stabilizes the doer’s mind and supports liberation-oriented discipline.