Shiva Purana — Rudra Samhita, Shloka 1
शुक्रोत्पत्तिः तथा महेश्वरदर्शनम् (Śukra’s Emergence and the Vision of Maheśvara)
सनत्कुमार उवाच । ॐ नमस्ते देवेशाय सुरासुरनम स्कृताय भूतभव्यमहादेवाय हरितपिगललोचनाय बलाय बुद्धिरूपिणे वैयाघ्रवसनच्छदायारणेयाय त्रैलोक्यप्रभवे ईश्वराय हराय हरितनेत्राय युगान्तकरणायानलायगणेशायलोकपालाय महाभुजायमहाहस्ताय शूलिने महादंष्ट्रिणे कालाय महेश्वरायअव्ययाय कालरूपिणे नीलग्रीवाय महोदराय गणाध्यक्षाय सर्वात्मने सर्वभावनाय सर्वगाय मृत्युहंत्रे पारियात्रसुव्रताय ब्रह्मचारिणे वेदान्त गाय तपोंतगाय पशुपतये व्यंगाय शूलपाणये वृषकेतवे हरये जटिने शिखंडिने लकुटिने महायशसे भूतेश्वराय गुहावासिने वीणा पणवतालंबते अमराय दर्शनीयाय बालसूर्यनिभाय श्मशानवासिने भगवते उमापतये अरिन्दमाय भगस्याक्षिपातिने पूष्णोर्दशननाशनाय कूरकर्तकाय पाशहस्ताय प्रलयकालाय उल्कामुखायाग्निकेतवे मुनये दीप्ताय विशांपतये उन्नयते जनकाय चतुर्थकाय लोक सत्तमाय वामदेवाय वाग्दाक्षिण्याय वामतो भिक्षवे भिक्षुरूपिणे जटिने स्वयंजटिलाय शक्रहस्तप्रतिस्तंभकाय वसूनां स्तंभाय क्रतवे क्रतुकराय कालाय मेधाविने मधुकराय चलाय वानस्पत्याय वाजसनेति समाश्रमपूजिताय जगद्धात्रे जगत्कर्त्रे पुरुषाय शाश्वताय ध्रुवाय धर्माध्यक्षाय त्रिवर्त्मने भूतभावनाय त्रिनेत्राय बहुरूपाय सूर्यायुतसमप्रभाय देवाय सर्वतूर्यनिनादिने सर्वबाधाविमोचनाय बंधनाय सर्वधारिणे धर्म्मोत्तमाय पुष्पदंतायापि भागाय मुखाय सर्वहराय हिरण्यश्रवसे द्वारिणे भीमाय भीमपराक्रमाय ओंनमो नमः । सनत्कुमार उवाच । इमं मन्त्रवरं जप्त्वा शुक्रो जठरपंजरात् । निष्क्रान्तो लिंगमार्गेण शंभोश्शुक्रमिवोत्कटम्
sanatkumāra uvāca | oṃ namaste deveśāya surāsuranama skṛtāya bhūtabhavyamahādevāya haritapigalalocanāya balāya buddhirūpiṇe vaiyāghravasanacchadāyāraṇeyāya trailokyaprabhave īśvarāya harāya haritanetrāya yugāntakaraṇāyānalāyagaṇeśāyalokapālāya mahābhujāyamahāhastāya śūline mahādaṃṣṭriṇe kālāya maheśvarāyaavyayāya kālarūpiṇe nīlagrīvāya mahodarāya gaṇādhyakṣāya sarvātmane sarvabhāvanāya sarvagāya mṛtyuhaṃtre pāriyātrasuvratāya brahmacāriṇe vedānta gāya tapoṃtagāya paśupataye vyaṃgāya śūlapāṇaye vṛṣaketave haraye jaṭine śikhaṃḍine lakuṭine mahāyaśase bhūteśvarāya guhāvāsine vīṇā paṇavatālaṃbate amarāya darśanīyāya bālasūryanibhāya śmaśānavāsine bhagavate umāpataye arindamāya bhagasyākṣipātine pūṣṇordaśananāśanāya kūrakartakāya pāśahastāya pralayakālāya ulkāmukhāyāgniketave munaye dīptāya viśāṃpataye unnayate janakāya caturthakāya loka sattamāya vāmadevāya vāgdākṣiṇyāya vāmato bhikṣave bhikṣurūpiṇe jaṭine svayaṃjaṭilāya śakrahastapratistaṃbhakāya vasūnāṃ staṃbhāya kratave kratukarāya kālāya medhāvine madhukarāya calāya vānaspatyāya vājasaneti samāśramapūjitāya jagaddhātre jagatkartre puruṣāya śāśvatāya dhruvāya dharmādhyakṣāya trivartmane bhūtabhāvanāya trinetrāya bahurūpāya sūryāyutasamaprabhāya devāya sarvatūryaninādine sarvabādhāvimocanāya baṃdhanāya sarvadhāriṇe dharmmottamāya puṣpadaṃtāyāpi bhāgāya mukhāya sarvaharāya hiraṇyaśravase dvāriṇe bhīmāya bhīmaparākramāya oṃnamo namaḥ | sanatkumāra uvāca | imaṃ mantravaraṃ japtvā śukro jaṭharapaṃjarāt | niṣkrānto liṃgamārgeṇa śaṃbhośśukramivotkaṭam
สนัตกุมารกล่าวว่า: “โอม ขอนอบน้อมแด่พระองค์ ผู้เป็นเทวेशะ เจ้าแห่งเทพ ผู้ได้รับการสักการะจากทั้งเทวะและอสูร; พระมหาเทวะ ผู้เป็นฐานแห่งอดีตและอนาคต; ผู้มีเนตรเขียวปนน้ำตาล; ผู้เป็นพลังเองและเป็นรูปแห่งปัญญา; ผู้ทรงนุ่งห่มหนังเสือ; ผู้สถิตในพงไพร; ผู้เป็นบ่อเกิดแห่งไตรโลก; พระหระผู้มีเนตรเขียว; ไฟผู้ก่อกาลสิ้นยุค; เจ้าแห่งคณะคณาและผู้พิทักษ์โลก; ผู้มีพาหุและหัตถ์อันยิ่งใหญ่; ผู้ทรงตรีศูล; ผู้มีเขี้ยวอันน่าเกรงขาม; ผู้เป็นกาลเอง—พระมหेशวรผู้ไม่เสื่อม; ผู้คอสีคราม ผู้มีพระอุทรใหญ่; ประมุขแห่งหมู่; อาตมันแห่งสรรพสิ่ง ผู้ยังสรรพภาวะให้เจริญ; ผู้ไปได้ทุกแห่ง; ผู้พิฆาตมฤตยู; ผู้ทรงมหาวรตแห่งปาริยาตระ; พรหมจารี; ผู้ขับขานเวทานตะ; ผู้ถึงยอดแห่งตบะ; ปศุปติ; ทั้งปรากฏและไม่ปรากฏ; ผู้ถือศูล; ผู้มีเครื่องหมายวัว; หริ; ผู้มีชฎา; ผู้ทรงมงกุฎ; ผู้ถือกระบอง; ผู้มีเกียรติยศใหญ่; ภูเตศวร; ผู้สถิตถ้ำ; ผู้มีเสียงวีณา ปณวะ และฉิ่งฉาบประกอบ; ผู้เป็นอมตะและงามน่าชม; สว่างดุจสุริยะอ่อน; ผู้สถิตป่าช้า; พระภควาน ผู้เป็นสวามีแห่งอุมา; ผู้ปราบศัตรู; ผู้ทำให้ภคะสิ้นดวงตา; ผู้ทำลายฟันของปูษัน; ผู้กระทำกิจอันเข้ม; ผู้ถือบ่วง; กาลแห่งปรลัย; ผู้มีพักตร์ดุจเปลวไฟ; ผู้มีธงเป็นไฟ; ฤษีผู้รุ่งโรจน์; เจ้าแห่งชน; ผู้ยกขึ้น; ผู้ให้กำเนิด; ผู้เป็นที่สี่; ผู้ประเสริฐแห่งโลก; วามเทวะ; ผู้มีวาจาอ่อนโยน; ภิกษุผู้ดำเนินทางซ้าย; ผู้ทรงรูปภิกษุ; ผู้มีชฎาโดยตนเอง; ผู้ค้ำจุนและยับยั้งมือของอินทรา; เสาหลักแห่งวสุ; เป็นยัญญะและผู้ประกอบยัญญะ; กาล; ผู้มีปัญญา; ผู้ทำให้น้ำผึ้งเกิด; ผู้เคลื่อนไหว; เจ้าแห่งพฤกษา; ผู้ได้รับบูชาในทุกอาศรม; ผู้ทรงอุ้มชูและผู้สร้างโลก; บุรุษนิรันดร์; มั่นคงดุจธรุวะ; ผู้กำกับธรรม; หนทางสาม; ผู้เกื้อกูลสรรพภูต; ผู้มีเนตรสาม; ผู้มีรูปมาก; สว่างดุจหมื่นสุริยะ; ผู้กึกก้องด้วยดุริยางค์ทั้งปวง; ผู้ปลดเปลื้องอุปัทวะทั้งสิ้น; ผู้ผูกและผู้ทรงไว้ซึ่งสรรพสิ่ง; ผู้สูงสุดในธรรม; ปุษปทันตะ; ภคะ; พระพักตร์เอง; ผู้พรากทุกสิ่ง; ผู้มีเกียรติทอง; ผู้เฝ้าประตู; ผู้เกรียงไกรน่าเกรง—โอม นอบน้อมแล้วนอบน้อมอีกครั้ง!” สนัตกุมารกล่าวว่า: “เมื่อสวดมนตร์ประเสริฐนี้แล้ว ศุกราจึงออกจากคุกแห่งพระอุทร ปรากฏผ่านทางแห่งลึงคะ องอาจดุจพลังเมล็ดแห่งศัมภุเอง”
Sanatkumara
Tattva Level: pati
Shiva Form: Mahādeva
Sthala Purana: Not a Jyotirliṅga māhātmya; the verse presents a long Śiva-nāma-mantra used for deliverance (Śukra’s release) and highlights the salvific power of Śiva-stuti.
Significance: Frames nāma-japa/stuti as a direct means of śiva-anugraha (grace) that removes ‘bandhana’ (bondage) and ‘bādhā’ (affliction).
Mantra: oṃ namaste deveśāya surāsuranamaskṛtāya ... oṃ namo namaḥ | imaṃ mantravaraṃ japtvā ...
Type: stotra
Shakti Form: Umā
Role: liberating
Cosmic Event: pralaya imagery invoked via epithets like pralayakāla, yugāntakaraṇa (cosmic dissolution-time).
FAQs
This verse presents Śiva as Pati—the supreme Lord who is simultaneously immanent (protector of worlds, many-formed) and transcendent (imperishable, Time itself). Remembering these names is a Shaiva act of surrender that loosens pāśa (bondage) and turns the mind toward liberation.
The hymn praises Saguna Śiva through countless attributes, yet culminates in the narrative of emergence “through the path of the Liṅga,” highlighting the Liṅga as the sacred locus where the formless reality is worshipped in a form accessible to devotion and ritual.
The verse explicitly commends mantra-japa of Śiva’s names (nāma-stuti). Practically, one may chant this stotra (or the Pañcākṣarī, “Oṁ Namaḥ Śivāya”) with inner remembrance, ideally alongside Liṅga-pūjā with bhasma and rudrākṣa as supportive Shaiva disciplines.