Previous Verse
Next Verse

Shloka 48

शब्दब्रह्मतनुवर्णनम् — Description of the Form of Śabda-Brahman

पुनर्मृत्युंजयं मन्त्रं पञ्चाक्षरमतः परम् । चिंतामणिं तथा मंत्रं दक्षिणामूर्ति संज्ञकम्

punarmṛtyuṃjayaṃ mantraṃ pañcākṣaramataḥ param | ciṃtāmaṇiṃ tathā maṃtraṃ dakṣiṇāmūrti saṃjñakam

ต่อมามีมนต์มฤตยูญชัย แล้วจึงเป็นมนต์ปัญจाक्षรีอันสูงสุด อีกทั้งมนต์ ‘จินตามณี’ และมนต์ที่เรียกว่า ‘ทักษิณามูรติ’

पुनःagain/further
पुनः:
Discourse marker (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formअव्यय; पुनरुक्ति/क्रमवाचक (again/further)
मृत्युञ्जयम्(the) Mṛtyuñjaya (conqueror of death)
मृत्युञ्जयम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमृत्यु-ञ्जय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (Accusative), एकवचन; उपपद-तत्पुरुषः (मृत्युं जयति इति)
मन्त्रम्mantra
मन्त्रम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमन्त्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
पञ्चाक्षरम्the five-syllabled (mantra)
पञ्चाक्षरम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootपञ्च-अक्षर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; द्विगु-समासः (पञ्च अक्षराणि यस्य/यत्)
अतःthereafter
अतः:
Discourse marker (निपात)
TypeIndeclinable
Rootअतः (अव्यय)
Formअव्यय; हेत्वर्थ/क्रमार्थ (thereafter/therefore)
परम्supreme/next
परम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootपर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम्
चिन्तामणिम्the Cintāmaṇi (wish-fulfilling gem)
चिन्तामणिम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootचिन्ता-मणि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (चिन्तायाः मणिः)
तथाalso
तथा:
Connector (अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय/तुल्यवृत्ति (also/likewise)
मन्त्रम्mantra
मन्त्रम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमन्त्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
दक्षिणामूर्ति(the) Dakṣiṇāmūrti (form of Śiva)
दक्षिणामूर्ति:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootदक्षिणा-मूर्ति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (पाठे ‘दक्षिणामूर्ति(म्)’ अपेक्षितम्); षष्ठी-तत्पुरुषः (दक्षिणायाः मूर्तिः / दक्षिणदिशि मूर्तिः)
संज्ञकम्named/called
संज्ञकम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसंज्ञक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (named/called)

Sūta Gosvāmī

Tattva Level: pati

Shiva Form: Dakṣiṇāmūrti

Mantra: mṛtyuñjayaṃ mantraṃ … pañcākṣaram … ciṃtāmaṇiṃ … dakṣiṇāmūrti-saṃjñakam

Role: liberating

S
Shiva
D
Dakṣiṇāmūrti

FAQs

This verse highlights a graded transmission of Shaiva mantras—especially Mṛtyuñjaya and the Pañcākṣarī—presented as direct means for protection, purification, and liberation under Śiva’s grace (Pati), loosening the bonds (pāśa) that bind the soul (paśu).

These mantras are traditionally applied in Saguna Śiva worship—especially in liṅga-pūjā—where japa and abhiṣeka are performed with mantra to invoke Śiva’s saving presence as Mṛtyuñjaya and His revealing wisdom as Dakṣiṇāmūrti.

Regular mantra-japa of the Pañcākṣarī and Mṛtyuñjaya—ideally alongside liṅga worship, vibhūti (tripuṇḍra) application, and Rudrākṣa dhāraṇa—aligns the mind toward Śiva and supports protection and mokṣa-oriented devotion.