Previous Verse

Shloka 47

शिवसतीविवाहोत्तरलीला — Post‑marital Līlā of Śiva and Satī

इति हिमगिरिकुंजप्रस्थभागे दरीषु प्रतिदिनमभिरेमे दक्षपुत्र्या महेशः । क्रतुभुजपरिमाणैः क्रीडतस्तस्य जाता दश दश च सुरर्षे वत्सराः पंच चान्ये

iti himagirikuṃjaprasthabhāge darīṣu pratidinamabhireme dakṣaputryā maheśaḥ | kratubhujaparimāṇaiḥ krīḍatastasya jātā daśa daśa ca surarṣe vatsarāḥ paṃca cānye

ดังนี้ ณ หุบผาและถ้ำตามไหล่สันเขาอันร่มด้วยพงไพรแห่งหิมาลัย พระมหีศะทรงเริงรื่นทุกวันกับพระสตี ธิดาทักษะ โอ้ฤๅษีผู้ประเสริฐ ตามการนับของเหล่าเทพผู้เสวยยัญ เมื่อพระองค์ทรงกรีฑาอยู่เช่นนั้น กาลล่วงไปสิบปีอีกสิบปี และเพิ่มอีกห้าปีด้วย

itithus
iti:
Sambandha (सम्बन्ध/quotative marker)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
FormAvyaya (अव्यय), quotative particle (इति-प्रयोगः)
hima-giri-kuṃja-prastha-bhāgein the region/part of the plateau of the grove on Himālaya mountain
hima-giri-kuṃja-prastha-bhāge:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Roothima (प्रातिपदिक) + giri (प्रातिपदिक) + kuṃja (प्रातिपदिक) + prastha (प्रातिपदिक) + bhāga (प्रातिपदिक)
FormMasculine/Neuter, Locative (7th/सप्तमी), Singular (एकवचन); समासः—षष्ठी/सप्तमी-तत्पुरुषः (हिमगिरेः कुंजस्य प्रस्थस्य भागे)
darīṣuin the caves/valleys
darīṣu:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootdarī (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Locative (7th/सप्तमी), Plural (बहुवचन)
prati-dinamevery day
prati-dinam:
Kala-adhikarana (काल-अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootprati (अव्यय) + dina (प्रातिपदिक)
FormAvyayībhāva (अव्ययीभाव) used adverbially; accusative-form frozen as indeclinable; meaning ‘each day’
abhiremeenjoyed/sported
abhireme:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootram (धातु)
FormLuṅ (लुङ्, Aorist), Ātmanepada; 3rd person (प्रथमपुरुष), Singular (एकवचन); with prefix abhi- (अभि)
dakṣa-putryāwith Dakṣa’s daughter (Satī)
dakṣa-putryā:
Sahakarana (सहकारण/Instrument)
TypeNoun
Rootdakṣa (प्रातिपदिक) + putrī (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Instrumental (3rd/तृतीया), Singular; समासः—षष्ठी-तत्पुरुषः (दक्षस्य पुत्र्या)
maheśaḥMaheśa (Śiva)
maheśaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootmaheśa (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Singular
kratu-bhuja-parimāṇaiḥby measures of (ritual) time/portions
kratu-bhuja-parimāṇaiḥ:
Hetu/Prakaraṇa (हेतु/प्रकरण)
TypeNoun
Rootkratu (प्रातिपदिक) + bhuja (प्रातिपदिक) + parimāṇa (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Instrumental (3rd/तृतीया), Plural; समासः—तत्पुरुषः (क्रतुभुजस्य परिमाणैः = ‘by measures of time/ritual portions’)
krīḍataḥof (him) sporting/playing
krīḍataḥ:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeVerb
Rootkrīḍ (धातु)
FormŚatṛ-pratyaya present active participle (वर्तमानकाले शतृ), Genitive (6th/षष्ठी), Singular; masculine/neuter agreeing with ‘tasya’ (of him who was sporting)
tasyaof him
tasya:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormPronoun (सर्वनाम), Genitive (6th/षष्ठी), Singular, Masculine/Neuter
jātāḥwere produced/elapsed
jātāḥ:
Kriya (क्रिया/भूतकर्मणि-भाव)
TypeVerb
Rootjan (धातु)
FormPast passive participle (क्त/क्त-प्रत्यय), Nominative (1st/प्रथमा), Plural (बहुवचन), Masculine; predicative with ‘vatsarāḥ’
daśaten
daśa:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootdaśa (संख्या-प्रातिपदिक)
FormNumeral adjective (संख्यावाचक), Nominative/Accusative, Plural sense; used distributively with repetition
daśaten (again)
daśa:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootdaśa (संख्या-प्रातिपदिक)
FormNumeral adjective (संख्यावाचक), repeated for emphasis/distribution
caand
ca:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormConjunction particle (समुच्चय-अव्यय)
sura-ṛṣeO divine sage
sura-ṛṣe:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootsura (प्रातिपदिक) + ṛṣi (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Vocative (8th/सम्बोधन), Singular; कर्मधारयः—‘सुरश्चासौ ऋषिः’
vatsarāḥyears
vatsarāḥ:
Karta (कर्ता/elapsed years as subject)
TypeNoun
Rootvatsara (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Plural
paṃcafive
paṃca:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootpaṃca (संख्या-प्रातिपदिक)
FormNumeral adjective (संख्यावाचक), indeclinable-like usage; qualifying ‘vatsarāḥ’
caand
ca:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormConjunction particle (समुच्चय-अव्यय)
anyeother/additional
anye:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootanya (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Plural; agrees with ‘vatsarāḥ’

Sūta Gosvāmī

Tattva Level: pati

Shiva Form: Umāpati

Sthala Purana: Himalayan cave-groves as the divine residence where Śiva and Satī dwell in līlā; not framed here as a Jyotirliṅga origin.

Significance: Contemplation of Śiva-Śakti’s gṛhastha-līlā as sanctifying; inspires steadiness in dharma and devotion.

Shakti Form: Satī

Role: nurturing

Cosmic Event: Divine time-reckoning contrasted with human time (years measured by devas/kratubhuj).

S
Shiva (Maheśa)
S
Satī
D
Dakṣa
H
Himālaya (Himagiri)
D
Devas (Kratu-bhuj)

FAQs

It presents Śiva’s līlā with Satī in the Himālaya as a sacred, purifying remembrance: the Lord, though transcendent (Pati), freely assumes a gracious, relational form (saguṇa) to uplift devotees and sanctify place and time through divine presence.

By highlighting Maheśa’s manifest, approachable presence with Satī, the verse supports saguṇa-upāsanā—worship of Śiva in a form devotees can love and serve. In Śaiva practice, the Liṅga similarly embodies the Lord’s accessible presence while still pointing to His supreme, formless reality.

A simple takeaway is daily smaraṇa (remembrance) of Śiva-Satī and japa of the Pañcākṣarī—“Om Namaḥ Śivāya”—as a steady, day-by-day devotion (pratidinam), optionally accompanied by vibhūti (tripuṇḍra) and rudrākṣa to stabilize bhakti and inner purity.